Avrupa Birli?i taraf?ndan finanse edilen, Türkiye Cumhuriyeti Sa?l?k Bakanl??? Türkiye Üreme Sa?l??? Program? kapsam?nda desteklenen proje çerçevesinde bir kamuoyu ara?t?rmas? gerçekle?tirildi. Ara?t?rmaya göre Türk halk?;
-Cinselli?i hala “kulaktan dolma bilgilerle” ö?reniyor
-Üçte ikisi okullarda kesinlikle cinsel e?itim istiyor
-Her üç ki?iden biri ya?am?n?n herhangi bir döneminde en az bir cinsel sa?l?k sorunu ya??yor
-“Kendi” cinsel bilgilenim kaynaklar?na güvenmiyor. En güvendi?i bilgi kayna?? ise uzmanlar ve doktorlar
-Cinsel sorunlar?n en temel kayna?? olarak bilgisizli?i, psikolojik sorunlar?, stresi ve toplumun cinselli?e yakla??m?n? görüyor
-Bekaret hala kad?n?n namus simgesi
-Bekareti ve tek e?lili?i önemsiyor ama namus ad?na i?lenen cinayetleri onaylam?yor
-Cinsel konularda toplumu bilgisiz, kendini bilgili görüyor
-Cinsel sa?l?k alan?nda, en çok televizyonlardaki sa?l?k programlar?n? izliyor ve bu programlardaki bilgilere güveniyor
Projenin tan?t?m? amac?yla bugün düzenlenen bas?n toplant?s?nda, Cinsel Sa?l?k ve Üreme Sa?l??? alan?nda Türk halk?n?n bilgi, tutum ve davran??lar?, medyay? izleme-etkilenmesi ile tüm bunlar?n sa?l?k hizmet talebine yans?malar?n? içeren bir kamuoyu ara?t?rmas?n?n sonuçlar? da aç?kland?.
TNS P?AR taraf?ndan, 20 ilde 16 ya? ve üstü Türkiye nüfusunu temsil eden 1537 ki?ilik örneklem üzerinden yürütülen ara?t?rma dört bölümden olu?tu.
Ara?t?rman?n birinci bölümünde “Cinsel Bilgilenim&Tutum ve Davran??lar” , ikinci bölümünde “ Cinsel Sorunlar &Sa?l?k hizmetleri”, üçüncü bölümünde “Cinsellikle ?lgili De?erler” ve dördüncü bölümde “Cinsellik&Medya” ele al?nd?.
TÜRK HALKININ C?NSEL B?LG? KAYNA?I: ÇEVRE VE ARKADA?LAR
Ara?t?rma sonuçlar?na göre, Türk halk?n?n önemli bir bölümü, ister çocukluk ister ergenlik isterse yeti?kinlik dönemi olsun, cinsel konularda ilk bilgilerini çevre ve arkada?lardan ediniyor. Özellikle ergenlik ya?lar?nda çevre ve arkada?lardan bilgilenme yüzde 51′e yükseliyor.
Ara?t?rmada dikkat çeken bir nokta da, neredeyse her iki evli kad?ndan birinin (Yüzde 53) ilk cinsel bilgi kayna?? olarak e?ini gösteriyor olmas?.
Ergenlik ve yeti?kinlik dönemindeki önemli bilgi kaynaklar?ndan bir di?eri ise ki?isel deneyim. Yeti?kinlerin yüzde 29′u, ergenlerin ise yüzde 14′ü ki?isel deneyimleriyle bilgi edindiklerini belirtiyor.
Ergenlik ve yeti?kinlikte cinsel konularda medyadan bilgilenenlerin oran? yüzde 11. Buna kar??l?k, yeti?kinlerde uzmanlardan/doktorlardan bilgilenme ise sadece yüzde 7.
Ara?t?rmada “cinsel ili?ki hakk?nda ilk kez nereden ve kimden bilgi edinildi?i” sorusuna verilen yan?tlarda, farkl?l?k göstermekle birlikte yine çevre ve arkada?lar ilk s?rada yer al?yor. Kad?nlar için ilk bilgi kayna??n?n yine a??rl?kl? olarak e?leri oldu?u görülüyor.
ÇEVRE VE ARKADA?LARDAN B?LG?LEN?YOR AMA ONLARA GÜVENM?YOR
Türk halk?n?n “bilgilenme ihtiyac?” duydu?unda en güvendi?i bilgi kayna?? ise yüzde 52 ile doktorlar. Özellikle, üniversite mezunlar? aras?nda doktorlara güvenme yüzde 61′e yükseliyor.
Belli ba?l? bilgi kaynaklar? aras?nda yer alan çevre, e?, kitap, internet, ana-baba ve medyaya güvenin ise yüzde 1 ile 6 aras?nda oldukça dü?ük oranlarda oldu?u dikkat çekiyor. Bir ba?ka deyi?le, doktorlar d???ndaki hiçbir bilgi kayna??n? pek “güvenilir” bulmuyor.
TÜRK HALKI OKULLARDA C?NSEL E??T?M ?ST?YOR
Ara?t?rma sonuçlar?, Türk halk?n?n yakla??k üçte ikisinin (yüzde 71) okullarda kesinlikle cinsel e?itimden yana oldu?unu gösteriyor. Yüzde 17′lik kesim ise tercihe ba?l? olarak cinsel e?itim imkan? bulunmas?n? istiyor.
Ya? gençle?tikçe ve e?itim oran? artt?kça, cinsel e?itimin gereklili?ine inanma oran? art?yor.
Dikkat çekici bir nokta ise cinselli?i e?lerinden ö?renen kad?nlar?n, okullarda cinsel e?itimi erkeklerden daha yüksek oranda istemesi.
Okullarda cinsel e?itimi destekleyenlerin önemli bölümü (yüzde 66), bu e?itimlerin k?z ve erkeklere ayr? ayr? verilmesi gerekti?ini dü?ünüyorlar. Ancak, üniversite mezunlar?nda ve metropollerde yeti?mi? kesimlerin yakla??k yar?s? karma e?itimden yana.
?K?NC? BÖLÜM: C?NSEL SORUNLAR&SA?LIK H?ZMETLER?
HER ÜÇ K???DEN B?R? C?NSEL ALANDA SORUN YA?IYOR Ara?t?rmaya göre, Türk toplumunun, yüzde 25′i ya?am? boyunca en az bir cinsel sorun, yüzde 16’s? ise en az bir üreme sa?l??? sorunu ya?ad???n? belirtiyor.
Bu alanda hiçbir sorun tan?mlamayanlar?n oran? yüzde 53. Soruya yan?t vermeyenlerin oran? ise yüzde 9.
Aktif cinsel ya?am? olmayan yüzde 11′lik kesim d??ar?da b?rak?ld???nda, her üç ki?iden birinin ya?amlar? boyunca bir ya da birden fazla cinsel sa?l?k ve üreme sa?l??? ya?ad??? anla??l?yor.
Buna kar??l?k, “Cinsel Sa?l?k/Üreme Sa?l??? konular?nda tedavi görme” oran? yüzde 8′lerde kal?yor. Evli ya da evlilik ya?am?? ki?ilerde bu oran?n bekarlara göre daha yüksek oldu?u görünüyor.
KADINLAR EN ÇOK HAM?LEL?K VE EMZ?RME DÖNEM?NDE C?NSEL SA?LIK YARDIMI ALIYOR… ERKEKLER ?SE ERGENL?K VE ?LK YET??K?NL?K YILLARINDA…
Sa?l?k yard?m? alm?? olanlara ya?amlar?n?n hangi dönemlerinde doktor ya da uzman bir ki?iden sa?l?k yard?m?/dan??manl??? ald?klar? soruldu?unda, kad?nlar ve erkeklerde farkl? dönemler belirtilmi? durumda.
Ara?t?rmada, kad?nlar yeni evli dönemler, gebelik ve do?um sonras? dönemi ile menopoz olarak belirtirlerken, erkeklerde bu öne ç?kan dönemler yeti?kinlik ve ergenlik dönemi görülüyor.
Kad?nlar?n ya?amlar?nda en fazla cinsel sa?l?k yard?m? ald?klar? dönem yüzde 32 ile gebelik/emzirme. Bunu yüzde 24 ile do?um sonras?, yüzde 19 ile menopoz ve yine yüzde 19 ile evlili?in ilk y?llar? takip ediyor.
Erkeklerde ise en çok uzmana ba?vurulan dönem yüzde 31 ile ilk yeti?kinlik y?llar? (20′li ya?lar). Bunu yüzde 25 ile ergenlik, yüzde 16 ile 30′lu ya?lar takip ediyor.
C?NSEL SORUNLARIN EN TEMEL KAYNA?I: “B?LG?S?ZL?K”
Ara?t?rmaya göre, ülkemizde ya?anan cinsel sorunlar?n kayna??n?n ba??nda bilgisizlik geliyor. Özellikle bekar kad?nlar?n yüzde 75′i ve 18-24 ya? grubunun yüzde 71′i sorunlar?n?n kayna??n? “bilgi eksikli?i” olarak görüyor.
Cinsel sorunlar?n kayna?? olarak görülen ikinci neden ise psikolojik. Bunu stres takip ediyor.
Bu konuda ara?t?rmada dikkat çeken bir nokta ise “önyarg?lar/tabular”, “gelenek ve görenekler” ile “toplumun cinselli?e yakla??m?” seçeneklerinin gerek erkekler gerekse kad?nlar taraf?ndan yüzde 20′ler düzeyinde ifade edilmi? olmas?. Bu üç ifadeden en az birini belirtmi? olanlar?n oran? yüzde 40. Bu da, cinselli?e toplumsal bak?? ve geleneklerin cinsel sorunlar için önemli bir sorun kayna?? oldu?unu göstermekte ve bu aç?dan bak?ld???nda, bu s?ralaman?n ilk s?ralar?nda yerini almakta.
B?L?YOR AMA BA?VURMUYOR
“Cinsel organlarla ilgili bir sorun ya?and???nda ilk yap?lacak ?ey/ba?vurulacak ki?i” sorusuna al?nan yan?tlarda ilk s?rada ve yüksek oranda t?p kurumuna/doktora ba?vurma yer al?yor. Ancak, ara?t?rman?n bir ba?ka sonucunun, doktora ba?vurunun dü?üklü?ünü gösterdi?i dikkate al?nd???nda, toplumun do?ruyu bilmesine kar??n, uygulama s?k?nt?s? ya?ad???n? i?aret ediyor.
Sa?l?k profesyonellerine ba?vuranlar?n beklentilerinin ba??nda ise ilk soruyu doktorun sormas? geliyor. Konunun önce doktor taraf?ndan dile getirilerek sorulmas?n? bekleyenlerin oran? yüzde 38 iken, bu alana özel dan??manl?k beklentisinde olanlar?n oran? yüzde 24 ve yine uzmanla?m?? merkezler yoluyla sa?l?k hizmetini sunulmas?n? bekleyenlerin oran? yüzde 20.
EN YAYGIN DO?UM KONTROL YÖNTEMLER?
Ara?t?rmaya göre, Türk halk?n?n en yayg?n kulland??? do?um kontrol yöntemlerinin ba??nda yüzde 28 ile prezervatif geliyor. Bunu geri çekme/d??ar? bo?alma, do?um kontrol hap? ve rahim içi araç/spiral izliyor.
Bu alanda dikkat çeken noktalardan birisi Türk toplumunun dörtte birinin (yüzde 24) herhangi bir korunma yöntemi kullanm?yor olmas?. Bu oran evli erkeklerde yüzde 30′lara kadar ç?k?yor.
Di?er yandan, ara?t?rmaya kat?lan bekar kad?nlar?n yüzde 64′ü cinsel ili?kiye girmedi?ini belirtiyor.
Ara?t?rman?n bütünü ele al?nd???nda, her ne kadar do?um kontrol yöntemlerinin kullan?lma oran? dü?ük olsa da do?um kontrol yöntemleri konusunda bilgi düzeyinin, fark?ndal???n ve uygulaman?n en yüksek oldu?u cinsel sa?l?k ve üreme sa?l??? konusu oldu?u dikkati çekiyor.
C?NSEL YOLLA BULA?AN HASTALIKLAR
Cinsel yolla bula?an hastal?klar, genital kanserler ve do?um kontrol yöntemleri konusunda toplumda haberdarl?k yüksek oranda. Haberdarl???n bu kadar yüksek olmas?na kar??n, uygulama oranlar?n?n çok dü?ük oldu?u dikkati çekiyor.
ÜÇÜNCÜ BÖLÜM: C?NSELL?KLE ?LG?L? DE?ERLER
BEKARET HALA KADININ NAMUS S?MGES?
Ara?t?rman?n, Türk toplumunun cinsellikle ilgili de?erlerine ili?kin üçüncü bölümünde, cinsel tabular?n ba??nda yer alan “bekaret”in hala kad?n?n namus simgesi olarak görüldü?ünü bir kez daha ortaya koyuyor. “Bekaret kad?n?n namus simgesidir” diyenlerin oran? yüzde 63. Bu görü?e “hiç kat?lm?yorum” diyenlerin oran? ise yüzde 10′da kalm?? durumda.
Bu bölümde “Kad?n?n bekareti ancak evlilikle bozulmal?d?r” diyenlerin oran? yüzde 65.
“Erkekler bekareti bozulmam?? k?zlarla evlenmelidir” diyenlerin oran? yüzde 53.
“Bekaret kocan?n/baban?n namusudur” diyenler ise yüzde 57. “Hiç kat?lm?yorum” diyenler yüzde 15.
Ya? ve e?itim düzeyi dü?tükçe, bekaret ile ilgili bu ifadelere kat?lanlar?n oran?n?n artt??? görülüyor. K?rsal kesimde ya?ayanlar?n kentlere göre, evlilerin bekarlara göre bekaret konusunda daha “tutucu” bir tutum sergiledikleri de dikkat çekiyor.
Ara?t?rmada “bir kad?n?n namusu zihninde/beynindedir; bekaret hiçbir ?eyin göstergesi de?ildir” de?er yarg?s? soruldu?unda, bu yarg?ya kat?lmayanlar?n oran?n?n yüzde 43′ü buldu?u dikkat çekiyor.
Buna kar??l?k, “namus/töre söylemiyle i?lenen cinayetler ülkemizin gelenek ve görenekleri çerçevesinde anla??labilir/kabul edilebilir bir konudur” cümlesine kat?lmayanlar?n oran? ise yüzde 60′a var?yor.
Bu da namus ve bekaret konusunun Türk halk? için önemini hala koruyor olmas?na kar??n, namus/töre ad?na i?lenen cinayetleri onaylamad???n? gösteriyor.
ÖMÜR BOYU TEK E? ?ST?YOR
Türk toplumunun büyük ço?unlu?u tek e?lilikten yana. Yüzde 48′i ömür boyu tek e?le ya?aman?n insan do?as?na ayk?r? oldu?una kesinlikle kat?lm?yor. Yüzde 21′i ise “pek kat?lmad???n?” ifade ediyor.
Öte yandan, her on ki?iden (yüzde 11) birisi tek e?lili?in insan do?as?na ayk?r? oldu?u inanc?nda oldu?unu belirtiyor.
Erkeklerin ayn? anda birden fazla kad?nla evlenebilmesine veya beraber olmas?na ise halk?n yüzde 64′ü kar??. Buna yüzde 15′lik “pek kat?lm?yorum” diyenler eklenince, bu oran yüzde 79′lara ç?k?yor.
MEDYANIN NAMUS SÖYLEM?YLE ??LENEN C?NAYETLERDEK? ETK?S?
Medyan?n namus/töre iddias? söylemiyle i?lenen cinayetlerin önlenmesinde bir rol oynay?p oynamad??? da ara?t?rmada yer al?yor. Türk halk?n?n üçte biri (yüzde 31) medyada bu yönde ç?kan haber, bilgi ve bilinçlendirme kampanyalar?n?n bu tür cinayetleri önleyebilece?i inanc?nda. Yüzde 43′lük bir kesim ise medyan?n bu tür cinayetleri önlemede etkisinin olabilece?ine ihtimal vermiyor.
Medyan?n rolünün etkili olaca??na inananlar?n oran?n?n en yüksek oldu?u kesim üniversite mezunu ve üstü kesim.
TOPLUMU B?LG?S?Z, KEND?N? B?LG?L? GÖRÜYOR
Ara?t?rmada, içinde ya?an?lan toplumun cinsellik konusunda yeterli bilgi düzeyine sahip olup olmad??? soruldu?unda, sadece yüzde 4′lük bir kesim, “toplum yeterli bilgi düzeyine sahip” yan?t?n? veriyor. Yar?dan fazlas? ise (yüzde 54) toplumun bu konuda hiç bilgili olmad???n? söylüyor.
Ancak, ara?t?rmada görü?ülen ki?iler, toplumu cinsellik konusunda bilgisiz olarak de?erlendirirken, kendilerini bu toplumdan daha bilgili olarak nitelendiriyorlar. Bu de?erlendirme özellikle erkeklerde daha dikkat çekiyor. Her yüz erkekten 12’si kendisini “çok bilgili” buluyor, yüzde 54′ü ise “oldukça bilgili” oldu?unu dü?ünüyor. “hiç bilgili de?ilim” diyen erkeklerin oran? ise yüzde 5.
DÖRDÜNCÜ BÖLÜM: C?NSELL?K&MEDYA
C?NSELL?KLE ?LG?L? KONULARI EN ÇOK TV’DEN TAK?P ED?YOR
Ara?t?rmada cinsellikle ilgili konular?n medyadan ne derece takip edildi?i her bir medya kategorisi için ayr? ayr? irdelendi. Cinsiyet, ya?, e?itim ve medeni durumuna göre cinsellikle ilgili haberlerin/konular?n takip edilme davran???n?n farkl?la?t??? gözleniyor. Ancak, bu farkl?l??a ra?men, cinsellikle ilgili konular? son bir y?l içinde en çok televizyonlardaki sa?l?k programlar?ndan (yüzde 41) izledikleri görülüyor.
Televizyonlardaki kad?n programlar? da yüzde 23 ile bunu takip ediyor. Gazetelerdeki kö?e yaz?lar?/makaleler yüzde 21. Gazete ve dergilerdeki dert kö?elerinin izlenmesi ise yaln?zca yüzde 11. Yüzde 34′lük bir oran ise medyadan takip etmedi?ini söylüyor.
Ara?t?rman?n medya ile ilgili sorular?n?n bir di?eri ise izledikleri medya kanallar?n?/araçlar?n? ne kadar güvenilir bulduklar? ile ilgili. Ara?t?rmaya göre televizyonlar?n sa?l?k programlar? yüzde 32 ile bu konuda referans noktas? olarak görülüyor. ?kinci s?ray? ise yüzde 7 ile televizyon kad?n programlar?, üçüncü s?ray? ise yüzde 6 ile gazetelerdeki kö?e yaz?lar? ve makaleler al?yor.
Bu konularda medyay? takip etmeyen ve medyaya güvenmeyenlerin oran? ise yüzde 39.
MEDYADAN Ö?REN?YOR, DOKTORA G?D?YOR
Ara?t?rmaya göre, medyadan ö?renip, daha ileri bilgi için doktora ba?vuranlar?n oran? yüzde 30.5. Bu oran kad?nlarda yüzde 36.3′e yükselirken, erkeklerde yüzde 24.6′ya dü?üyor.
Dikkat çekici nokta ise medyadan edindi?i bilgiyi doktora dan??mak isteyenlerin özellikle 25-34 ve 35-44 ya? grubunda yüzde 36′lara kadar ç?kmas?.
E?itim düzeyi yükseldikçe medyadan edindi?i bilgiden hareketle, daha fazla bilgi için doktora ba?vuranlar?n oran? da art?yor. Bu oran üniversite ve üstü mezunlarda yüzde 47.2′lere ç?k?yor.
MEDYAYI K?MLER C?DD?YE ALMIYOR?
Medyadan edindi?i bilgileri hiçbir ?ekilde ciddiye almayanlar?n oran? ise yüzde 30.4.
Bu konuda da erkeklerin oran? kad?nlardan daha yüksek. Erkeklerin yüzde 34.7’si “hiçbir ?ekilde ciddiye almam” derken, kad?nlarda bu oran yüzde 26′ya geriliyor.
K?rsal kesimde ciddiye almama oran? yüzde 37.3′e yükseliyor.
Ayn? ?ekilde e?itimsiz olanlar?n yakla??k yar?s? (yüzde 49.7) medyadan edindi?i bilgileri ciddiye almama e?iliminde.
EN ÇOK HANG? C?NSELL?K HABERLER? OKUNUYOR?
Ara?t?rmada, cinsellikle ilgili hangi tür konular?n medyada daha çok ilgi ve dikkat çekti?i soruldu?unda, “evlilik ve kad?n erkek ili?kilerinde ya?anabilecek sorunlar” ve “Cinsel ili?kide ya?anabilecek sorunlar”?n ilk iki s?ray? ald??? saptand?.
Bekar erkeklerin yüzde 45′i cinsel ili?kide ya?anabilecek sorunlarla ilgili haberleri okumay? tercih ettiklerini söylerken, bu oran bekar kad?nlarda yüzde 38′e dü?üyor. Ancak yine de bekar kad?nlar?n da birinci önceli?i cinsel ili?kide ya?anabilecek sorunlar. Bekar kad?nlar?n ikinci ilgisini çeken haberler ise evlilik ve kad?n-erkek ili?kilerinde ya?anabilecek sorunlar. Bekar erkeklerde ise bu oran yüzde 34.
?lginç noktalardan birisi de bekar kad?nlar?n medyadaki cinsellikle ilgili haberler aras?nda “bekaret” konusuna gösterdikleri ilgi (yüzde 28). Bir ba?ka dikkat çekici nokta ise bekar erkeklerin yüzde 41′inin cinsel yolla bula?an hastal?klarla ilgili haberleri takip etmeleri. Bekar kad?nlarda bu oran yüzde 27′ye geriliyor.