@ ??aretinin Tarihçesi 

“@” ??aretinin K?sa Tarihi
Internet’in hayat?m?za giri?iyle birlikte en s?k kulland???m?z i?aret oldu. Amatör kullan?c?lar, ?irketler, ünlüler, politikac?lar hemen hemen herkes bir e-mail adresi alarak isminin arkas?na “@” i?aretini yerle?tirdi. “@”, modernli?in, h?z?n, ?nternet’e ba?l? olman?n sembolü oldu. Peki bizim ?ngilizce’den çevirerek “at sign- at i?areti” dedi?imiz bu sembolün neredeyse 500 y?ll?k bir tarihi oldu?unu biliyor muydunuz? Daha eskilere gitmeden önce “@” i?aretinin yak?n tarihine bakmakta fayda var. “@”, e-mail adresinin bir parças? olarak ilk kez 1971 y?l?nda Ray Tomlinson taraf?ndan kullan?ld?. Bilgisayar mühendisi Tomlinson kendisine gönderdi?i ilk elektronik mesaj? k?saca ifade etmek için “@” i?aretini seçti. Peki neden “@”? “Klavyede kimsenin ad?nda kullan?lmayan ve kar???kl??a yol açmayacak bir i?aret arad?m” diyen Ray Tomlinson “@” i?aretini bu yüzden kulland???n? belirtiyor.

?lk Ke?i?ler mi Kulland??
Peki bu i?aret bilgisayar klavyelerinde nas?l kullan?lmaya ba?land??

Dilbilimciler bu noktada ikiye ayr?l?yor. Baz?lar?na göre ilk olarak Ortaça??n ba?lar?nda el yazmalar? üzerinde çal??an ke?i?ler taraf?ndan kullan?ld?. Ke?i?lerin “@” i?areti, “içinde”, “taraf?na do?ru”, “yan?nda” anlamlar?na gelen Latince kelime “ad”i temsil ediyordu.

Asl?nda dilbilimcilerin büyük bir ço?unlu?u “@” i?aretinin daha yak?n bir tarihe, 18. yüzy?la ait bir bulu? oldu?unu dü?ünüyor. Uzmanlara göre “@”, o tarihte birim ba??na verilen fiyat? temsil eden ticari bir semboldü. “5 elma @ 10 peni” denildi?inde, 5 elmal?k bir birimin 10 peniye sat?ld??? ifade ediliyordu.

500 Y?ll?k Geçmi?
Ancak geçen Temmuz ay?nda ?talyan bir ara?t?rmac? 14. yüzy?la ait baz? ticari Venedik belgelerinde belirgin bir ?ekilde “@” i?aretinin kullan?ld???n? ortaya ç?kard?. Bu belgelerde i?aret “anfora” ya da “küp”ü sembolize eden bir miktar ölçüsü olarak kullan?l?yordu. Giorgio Stabile adl? ara?t?rmac? ayr?ca 1492 tarihli bir Latince-?spanyolca sözlükte “anfora”n?n bir a??rl?k ölçüsü olan “arroba”ya çevrildi?ini ke?fetti. Bunlar?n sonucunda “@” i?areti “ticari a” olarak 1885′te, yaz? makinelerinin ilk örne?i olan Underwood’un klavyesindeki yerini ald?. O tarihten yakla??k 80 y?l sonra da bilgisayar klavyelerine e-mail i?areti olarak geçi? yapt?.

Bugünlerde “@” i?areti ile ilgili olarak en büyük problem okunu?unda ya?an?yor. Evrensel bir i?aret haline gelen i?aretin ortak bir ad? yok. ?spanyollar, Portekizliler tarihten gelen anlam?yla “arroba” derken, Frans?zlar bunu biraz de?i?tirerek “arobase” diyorlar. Amerikal? ve ?ngilizler ise “at-sign” (at i?areti)ni tercih ediyor. Almanlar “at Zeiczhen”, Japonlar ise “atto maak” diyor.Türkçe’de ise pek yayg?n bir kullan?m? olmamakla birlikte “@” i?areti “güzel a” olarak tan?mlan?yor. Ancak en s?k kullan?lan ifade ?ngilizce’den çevrilen “at i?areti”…

Internet? e ba?l? her bilgisayar?n kendine özgü bir adresi vard?r. Domain Name System (DNS) olarak adland?r?lan hiyerar?ik bir isimlendirme sistemi ile (Internet adresi), Internet? e ba?l? bilgisayarlara ve bilgisayar sistemlerine isimler verilir. DNS de, bir TCP/IP servis protokoludur. DNS, ?host? olarak adland?r?lan Internet? e ba?l? tüm birimlerin yerel olarak bir a?aç yap?s? içinde grupland?r?lmas?n? sa?lar. Bu ?ekilde, bütün adreslerin her yerde tan?ml? olmas?na gerek kalmaz. Örnek olarak, itu.edu.tr alt?nda, ehb.itu.edu.tr, onun alt?nda da, titan.ehb.itu.edu.tr vb.. ?eklinde dallanm?? bir çok adres olabilir. Her bir Internet adresine 4 haneli bir numara kar??l?k gelir. a.b.c.d seklindeki bu numaralara IP (Internet Protocol) numaralar? denir. burada, a,b,c ve d 0-255 aras?nda de?i?en bir tam say?d?r. (32 bit adresleme sistemi). Örnek olarak titan. ehb.itu.edu.tr için bu numara 160.75.27.250? dir.

DNS, ayr?ca, Internet adresini nümerik adrese çevirir. Domain ler hiyerar?ik DNS adresleme sistemi içindeki farkl? yap?lar? temsil ederler. Her domain kendi içinde ba??ms?z bir topluluktur. Do?al olarak, herkes kafas?na göre geli?i güzel Internet domain ismi ve IP numaras? alamaz. Network Information Center (NIC)? e bunun için
ISDN (Integrated Services Digital Network), özellikle normal telefon hatlar? (ve di?er baz? ortamlar) üzerinden daha yüksek h?zl? entegre ses (analog) ve veri (dijital) aktar?lmas?n? sa?layan bir dizi ileti?im protokolüne verilen add?r. ISDN? de, her iki uçta da, modemin d???nda, baz? özel adaptörler kullanmak gerekir. Bu ?ekilde, 64 kbps ve 128 kbps gibi h?zlara (normal hatlar üzerinden) ç?kmak mümkün olmaktad?r.

KISACA ?NTERNET TAR?H?

Internet, bilgiye ula?may? kolayla?t?rmak için de?i?ik ‘bilgi tarama’ yöntemleri de sunar. Bu servislerden baz?lar?; Archie, Veronica, Jughead, Whois, Virtual Libraries olarak listelenebilir. Internet’ in sunduklar? çok geni?tir ve bu kadar bilgi aras?nda, bilinçsiz bir kullan?mla, insan yolunu çok kolay kaybedebilir.
Internet’ e ki?isel ba?lant? için bir bilgisayara, bir modeme, bir telefon ba?lant?s?na ve servis sa?lay?c?dan al?nm?? kullan?c? ?ifresine gereksinim vard?r.

VoIP - Voice over IP ( Internet Protocol )

Bilgisayar a?lar? ve a? bile?enlerindeki teknolojik geli?im son y?llarda noktalar aras? veri haberle?me h?zlar? ile paralel bir geli?im süreci içerisine girmi?tir. Bu geli?melere paralel olarak mevcut a? altyap?lar? üzerine eklenen yeni teknolojiler, geli?tirilen yeni protokoller ve teknikler ile birlikte bilgisayar a?lar? sadece bilgisayarlar için veri haberle?mesi alan?nda de?il, ba?ka alanlarda da hizmet vermeye ba?lam??lard?r.

Bunlardan en etkileyici olan? ise VoIP olarak kar??m?za ç?kmaktad?r. Asl?nda VoIP genel olarak mevcut telefon ?ebekesi a? mimarisi üzerinde yap?lan geli?tirme çal??malar? sonucunda ortaya ç?kan bir teknolojidir. Önceki zamanlarda anahtar devreli telefon sistemleri üzerinde ses haberle?mesi sa?larken günümüzde art?k telekominikasyon ?irketleri paket devreli sistemler üzerine geçerek IP tabanl? altyap?lara dönmeye ba?lam??lard?r.

Telefon ?ebekelerinde kullan?lan SS7 sinyalle?mesi a? yap?s?, IP tabanl? a?lar olarak çok daha dü?ük maliyetli sistemlere dönü?mü? ve bunlar üzerinden ses aktar?m? gerçekle?mi?tir. Bu de?i?im süreci kullan?c?lara analog hatlardan digital hatlara geçi? olarak yans?m?? ve gerek ses kalitesi olsun gerek ba?lant? süreleri olsun pekçok geli?meyi beraberinde getirmi?tir.

VoIP telekom alan?nda gerçekle?en geli?meleri takiben bilgisayar a?lar? üzerine geli?tirilen s?k??t?rma protokolleri ve ekipmanlar ile hayat?m?za girmeye ba?lam??t?r.

K?sa bir tan?m yapmak gerekirse VoIP internet veya data hatlar? üzerinden ses aktar?m? olarak aç?klanabilir.

Bu gibi bir durumda insanlar?n akl?na gelebilecek en temel sorulardan birisi, mevcut telefon altyap?s? ile zaten konu?malar?m? yapabiliyorum, neden VoIP ?

Cevap asl?nda çok basittir. Maliyet…
Belirli bant geni?li?ine sahip data hatlar? için ödenen ücret sabittir. Bu hatlar üzerinden VoIP ekipmanlar? ve protokolleri kullan?larak istenilen miktarda telefon görü?mesi yap?labilir. Bu durumda sabit bir ücret ve kurulum maliyetleri ile telefon hatlar?ndan yapaca??n?z görü?menin kalitesine çok yak?n ( kimi zaman farkedilmeyen ) bir kalitede çok daha ucuza telefon görü?mesi yapma imkan? bulabilirsiniz.

Gelelim VoIP bile?enlerine..

Asl?nda bu yaz?da amac?m detayl? olarak VoIP teknolojilerini anlatmak de?il. Nitekim VoIP sadece 1 makale ile anlat?labilecek bir konuda de?il, tabii 2000 sayfal?k bir makale yazmad???m sürece. Bu yaz?da temel olarak VoIP’in ne oldu?u, kullan?m alanlar?, ne gibi farkl? ?ekillerde kurulum yap?labilece?i ile ilgili örnekler ve aç?klamalar yapmak.

VoIP’in data hatlar? üzerinden ses aktar?m? oldu?u aç?klamas?n? takiben baz? bilgiler vermenin yerinde olaca?? kan?s?nday?m.

VoIP sadece data hatlar? ve data transferi için gerekli olan ekipmanlar ile yap?lamaz ( tabii soft çözümler vard?r fakat gerek kalite olarak gerek kontrol olarak s?k?nt? yaratabilir )
Ciddi anlamda VoIP yapabilmek için gerekli olan ekipmanlar? ve yaz?l?mlar? sa?laman?z gerekmektedir. Ben örnekler vermek suretiyle en basitinden komplex yap?lara do?ru hafif olarak de?inmek istiyorum.

Soft Çözümler

Soft çözümler herhangi bir donan?m kurulumu gerektirmeden sadece PC’lere kurulabilen yaz?l?mlar arac??? ile yap?lan ses haberle?mesidir. Yayg?n olarak SJPhone gibi yaz?l?mlar ile bilgisayar kaynaklar? kullan?larak, kar??l?kl? iki ip aras?nda kullan?labilir. Bu yaz?l?mlar gerekti?i takdirde VoIP donan?mlar?n? simule eden di?er yaz?l?mlar ile desteklenerek ek özellikler kazanabilir.

En ucuz çözümdür, gerekli bant geni?li?inde rahat konu?ma imkan? sa?lar fakat üzerine kurulu oldu?u PC için sadece ses kart? ile ilgili bir tak?m yat?r?mlar isteyebilir.

?ki nokta aras? Hard Çözümler

Bu k?s?mda sisteme eklenecek olan ekipmanlar ile iki nokta aras?ndaki data hatt? kullan?larak yap?labilecek VoIP için aç?klama yapaca??m.

Bu gibi case’ler için çok farkl? çözümler önerilebilir, desteklendi?i takdirde, PBX santrallere yap?labilecek olan eklentiler ile dahili hatlardan 2 ofis aras?nda VoIP kullanmak, Voice Gateway kullanarak belirli telefonlar üzerinden iki nokta aras?nda ses haberle?mesi kullanmak. Birkaç farkl? ürün kullanarak masalara konulacak olan Cisco Phone benzeri ürünler ile farkl? noktalar aras?nda SIP protokolü ile haberle?mek vs. gibi çözümler geli?tirilebilir. Bu çözümler 300 dolardan 30.000 dolara hatta daha üstüne kadar maliyetlere ç?kabilir. ?htiyaçlar?n?za ba?l? olarak profesyonel yard?m ile bu tarz sistemleri kurabilirsiniz.

?ehirler Aras?, Ülkeler Aras? Ses Trafi?i

Bu gibi durumlarda evlerinizdeki telefonlardan veya yine sisteminize yap?lacak eklentiler ile dahili telefonlar?n?z üzerinden ?ehirler aras? veya ülkeler aras? görü?meler yapabilirsiniz. Burada maliyetler %90 oran?nda normal telefon hatlar?na k?yasla dü?ü? göstermektedir. Kalitedeki dü?ü? do?al olarak yapaca??n?z yat?r?m ve kulland???n?z bant geni?li?i ile orant?l?d?r.

?ehiriçi telefon ?ebekesi kullan?larak yurtd??? aramalar? ile ilgili olarak verilebilecek en iyi isim Hybrid Mimarilerdir, burada telekom telefon ?ebekesi üzerinden aranacak bir telefon numaras? ile kullan?c? VoIP sistemine al?n?r ve bu sistem içerisinden istedi?i noktaya arama yapabilir. Bu sistemler çok ciddi yat?r?m ve bilgi isteyen sistemlerdir. 3rd party ?irketler taraf?ndan belirli bir ücret kar??l???nda verilen hizmetlerdir ve kar??l???nda ihtiyaçlar?n?z oran?nda telefon maliyetlerinizi %70-80 oran?nda dü?ürebilecek sistemlerdir.

Bu makale kapsam?nda Hybrid Sistemler ile ilgili fazla detay vermek istemiyorum, bunun nedeni ciddi anlamda komplex yap?lara sahip sistemler olmas?, gerek soft aç?dan gerek donan?msal aç?dan milyon dolarl?k kurulum maliyetledine, ciddi know-how’a sahip olunmas? gereken sistemler olmas? ve ayn? i?i yapabilmek için kullan?labilecek farkl? teknolojilerin ve ekipmanlar?n yelpazesinin inan?lmayacak kadar geni? olmas?ndan dolay? çok fazla teknik bilginin verilmesini gerektiren bir konu olmas? s?k?nt? yaratabilir.

Kezaa bu tip sistemlerde i? art?k bilgisayar a?lar? ile telekom a?lar?n?n iç içe çal??mas?n? gerektiren, veri haberle?me yöntemleri konusunda derin çal??malar gerektiren, 1000′lerce farkl? ekipman ve yaz?l?m aras?ndan ihtiyaçlar? en iyi kar??layacak olan ekipman ve yaz?l?mlar?n seçiminde hata affetmeyen bir sistem olarak kar??m?za ç?kmakta.

Bu makalede Hybrid sistemlere giri? yapmaktan çekinmemin bir di?er nedeni ise, verilebilecek yanl?? bir bilgide, bilgiyi kullanan için geri dönü?ü olmayan bir tak?m maliyetlerin ortaya ç?kabilmesidir.

Farkl? tipte ekipmanlar?n farkl? yap?larda farkl? görevlerinin olmas?, bu tip bir yap?n?n tan?m?n? da çok daha zor bir hale getirmektedir.

Genel olarak toplamak gerekirse, VoIP pekçok farkl? yol ile kullan?labilecek bir teknolojidir. NGN olarak tabir edilen, Next Generation Networks kapsam?nda vazgeçilmez bir bile?en olarak kar??m?za ç?kmakta ver geçen gün yeni kullan?m alanlar?, yeni teknolojiler, yeni ekipmanlar bu pazarda yerini almaktad?r.

Di?er bir konu ise VoIP ile ilgili olarak ülkemizdeki kanuni uygulamalar?n dikkatli bir ?ekilde incelenmesi gereklili?idir. Telekom’un tekel kapsam?nda oldu?u dönemlerden kalan yasalar?n ileride bu tarz sistemleri uygulamak isteyen sistem yöneticilerinin ba?lar?n? belaya sokmamas? için dikkatli incelenmesi ve yap?labilecek kanuna ayk?r? uygulamalardan kaç?n?lmas? ?iddetle tavsiye edilir.

Bu makale kapsam?nda verilebilecek olan bilgiler çok daha artt?r?labilir, fakat bu yaz?n?n bir giri? niteli?inde olmas? nedeniyle, çok uzatmak san?r?m kafalar? kar??t?rmaktan ba?ka bir i?e yaramayacakt?r. ?lerleyen günlerde farkl? uygulamalar ile ilgili olarak daha detayl?, daha konsantre yaz?lar sizleri beklemektedir.

B?LG?SAYAR TER?MLER? VE AÇILIMLARI

B?LG?SAYAR TER?MLER? VE AÇILIMLARI

CPU Central Processing Unit
DRAM Dynamic RAM
SDRAM Synchronous DRAM
SRAM Static RAM
VRM Video RAM
WRAM Window RAM
RAM Random Access Memory
ROM Read Only Memory
EEC Error Checking End Correction
PCMCA Personel Computer Memory Card International Association
SIMM Single Inline Memory Module
DIMM Dual Inline Memory Module
VESA Video Ekectronics Standart Assecition
ISA Industry Standart Architecture
EISA Extended Industry Standart Architecture
PCI Peripheral Component Interconnect
IDE Integrated Drive Electronics
SCSI Small Computers System Interface
USB Universal Serial Bus
EDORAM Extended Data Output RAM
DPI Dot Per Inch
FDD Floppy Disk Driver
HDD Hard Disk Driver
WAN Wide Area Network
LAN Local Area Network
KB Kilobyte
MB Megabyte
GB Gigabyte
TCP/IP Transmission Control Protocol/Internet Protocol
DAT Digital Audio Tape
ECC Error Correction Code
DNS Domain Name System
FDDI Fiber Distributed Data Interface
FTP File Transfer Protocol
HTTP Hypertext Transfer Protokol
HTML Hypertext Macro Language
PVC Permanent Virtual Circuit
SVC Switched Virtual Circuit
LES Lan Emulation Server
ATM Asynchronous Transfer Mode
SNMP Simple Network Management Protocol
UTP Unshielded Twisted Pair
ILMI Interm Local Management Interface
VLAN Virtual Local Area Network
MMX Multimedia Extension
PPP Point-to-Point Protocol
HDLC High Level Data Link Control
SLIP Serial Line Internet Protocol
DVD Digital Video (or Versatile) Disk
SMP Symmetric Multi Processing
DMA Direct Memory Addresss
BIOS Basic Input/Output System
ACPI Advanced Configuration and Power Interface
AGP Accellerated Graphics Port
AVI Audio-Video Interleaved
MPEG Moving Pictures Experts Group
NTSC National Television Standarts Committee
FAT File Allocation Table
NTFS NT File System
DMA Direct Memory Access
SMART Self Monitoring Analysis and Reporting Technology
FTP File Transfer Protocol
ODBS Open Database Connectivity
SMTP Simple Mail Transfer

Internet sözlü?ü terimleri

Account
Kullan?c? Bilgileri. Bir bilgisayara veya bilgisayar a??na ba?lanmak için gerekli kullan?c? ad? ve parolas? gibi bilgileri içerir.

ACTIVE-X:
M?crosoft’un Sun Microsystem’in Java’s?na kar?? ç?kard??? bir program geli?tirme dili. Internet üzerinde kullan?labilecek programlar üretmek için kullan?l?yor.

Alias:
Takma ad.

Alta Vista
Digital Equipment Co. firmas?na ait olan AltaVista, popüler Internet taray?c? servislerinden biridir. Servisin amac?; arad???n?z bilgiye, web sayfas?na veya haber grubuna ufak bir aramadan sonra ula?abilmenizi sa?lamakt?r.

Anonymous FTP:
Her internet kullan?c?s?n?n dosya transferi yapabilece?i FTP siteleridir. Buraya bir ftp program? ile ba?lan?yorsan?z, username bölümüne anonymous, ?ifre bölümüne de e-mail adresinizi yazmal?s?n?z. Browser ile ftp sitesine ba?lan?yorsan?z bu ayarlar browser?n?zda default olarak vard?r.

AOL:
AOL, America On Line’?n k?salt?lmas?ndan olu?mu?tur. Sadece Amerikada 4.5 milyon kullan?c?s? olan America On Line her ne kadar ev kullan?c?lar?na hizmet veren bir sistem olsa da Internet eri?imi de sa?lamaktad?r.

Applet:
HTML sayfalarda bulunan java dilinde yaz?lm?? programlar?n derlenmi? biçimidir.

Attachment:
E-mail (elektronik posta)’lara dosya ekleyerek gönderme iºlemidir

Backbone:
Network üzerindeki temel geçi? yollar?n? (pathway) olu?turan yüksek h?zl? hat ve ba?lant?lar?n?n olu?turdu?u yap?.

Background:
Web sayfalar?n?n arka fonlar?na verilen isim

Beta :
Bilgisayar dünyas?nda, programlar?n geli?tirme ve test a?amas?nda olduklar?n? belirten ad.

Bit:
?letilebilen en küçük veri miktar?.

Bookmark:
Türkçede s?k kullan?lan olarak geçer. Web sayfalar?nda gezerken, ho?unuza giden sitelerin adresinin browser?n?z da saklanmas?n? sa?lar.

Bounce:
E-mail’in gönderildi?i adrese ula?may?p, geri gelmesi.

Bps:
(Bits-Per-Second) 2 ba?lant? noktas? aras?nda verinin transfer edilme h?z?. Örne?in bir 28.800 Bps modem saniyede 28.800 bit transfer edebilir.

Browser:
World Wide Web üzerinde dokümanlar?n transfer edilip görüntülenmesini sa?layan programlara “browser” ad? verilir. ?u an bu sayfalar? görmek için kulland???n?z program sizin browser’?n?zd?r. (Internet Explorer, Netscape Communicator gibi)

CGI (Common Gateway Interface):
Server daki programlar?n birbirleri ile ileti?im kurmalar?n? ya da di?er programlar?n Web server ile nas?l ileti?im kuracaklar?n? belirleyen kurallar seti. Genellikle web server dan data y? alan ve bu data ile küçük i?lemler yerine getiren (forma yaz?lan bilgileri e-mail olarak atmak gibi) küçük programlard?r

Cgi-bin:
Web Server’da CGI dosyalar?n?n bulundu?u dizine verilen genel isim.

Channel
IRC deki tart??ma alanlar?na verilen ad. (oda)

Cookie:
Browser taraf?ndan kullan?c?ya gönderilen ve kulan?c?n?n sabit diskine yerle?en küçük dosyac?k. Bu dosya, ziyaret edilen site hakk?nda tarih, kullan?c? ad?, ziyaret saati gibi bilgileri içerir. Ayn? sitenin bir sonraki ziyaretinde kontrol edilir. (Baz? sitelerde Web sayfas? özellitirme diye bir secenek vard?r. Bu bölümü doldurdu?unuzda o siteye tekrar girdi?inizde sadece sizin istedikleriniz o sitede görülür. Cookie bu i?lemde sizin tan?mlanman?z? sa?layan programd?r.)

DATA:
Manyetik ortamdaki her türlü bilgiye verilen add?r. ?nternet ortam?nda al?p gönderdi?iniz veriler data olarak adland?r?l?r.

DEMO:
Yaz?l?mlar?n, reklam amaçl? olarak piyasaya sürülmü? ?ekli. Demolar hiçbirzaman yaz?l?m?n tüm özelliklerini kullanman?za izin vermezler.

Dial-up:
?leti?im kurulacak bilgisayar?n, var olan telefon hatt?n? kullanarak bilgisayar?n?z ile aranmas?yla kurulan haberle?me yolu

DNS (Domain Name Server):
Ba?lan?lan sunucu ismini aç?k Internet adresine çevirmek için kullan?lan bir mekanizmad?r. Internet üzerinde ayn? adl? iki veya daha fazla sunucu isminin olmamas? da yine DNS sistemi sayesinde gerçekle?mi?tir.

Domain Name:
Bir Internet sitesini tan?mlayan adres. (xxx.com.tr gibi) Her domain name bir IP adresine kar??l?k gelir.

Download:
?nternet üzerinden dosya çekme i?lemi.

E-mail (elektronik-posta):
Elektronik Posta, posta i?lemlerinin (mektupla?ma v.s.) Bilgisayar ortam?nda yap?lmas?d?r. E-mail ile di?er internet kullan?c?s?na mektup ve dosya gibi ?eyler gönderebilir ve alabilirsiniz.

Encryption:
Internet üzerinden transfer edilen bilgilerin, üçüncü ?ah?slar taraf?ndan okunmamas?n? sa?layan bir ?ifreleme yöntemi.

E-zine:
?nternet üzerindeki online dergi.

FAQ (Frequently Asked Questions):
S?kça Sorulan Sorular anlam?na gelir. Web sayfalar?nda gezerken, web sayfas?nda belirtilen konu hakk?nda sorulabilecek sorular?n cevaplar?n? içerir.

FINGER:
Windows i?letim sisteminde kullan?lan bir programd?r. Internet üzerinde sorgulama yapmak için kullan?l?yor. En çok Kullan?m alan?n? IRC de bulmaktad?r.

Firewall:
?nternete ba?l? makinalar?n güvenli?i için kullan?lan bir sistemdir. Bilgisayara gelen veri paketlerini kontrol eder ve istenilmeyen verilerin sisteme girmesini engeller.

Freeware:
Kullan?lmas? ve da??t?lmas? tamamen ücretsiz olan programlar.

FTP (File Transfer Protocol):
Ftp sadece bir protokol olmakla kalmay?p, internet üzerinden dosya transferi yapmak için kullan?l?r. FTP kullan?larak ba?ka bir Internet sitesine “login” olunur (Bknz. Anonymous FTP) ve buradaki dosyalara “site sorumlusu”nun hak tan?d??? kadar eri?im sa?lan?r.

Gateway:
Gateway, teknik olarak ayn? türden olmayan iki protokol’ün anla?mas?n? sa?layan donan?m yada yaz?l?m anlam?na gelir. Bu terim Internet üzerinde genellikle, bir sistemden di?er bir sisteme geçi? sa?layan bir mekanizmay? anlat?r

Gopher:
Internet üzerinde hypertext kullanmadan de?i?ik menülerdeki materyallere ula?may? sa?lar. Gopher sitelerinde resim ve program yoktur. Tamamen text format?ndan olu?ur. Kullan?m? gittikçe azalmaktad?r.

Groupware:
Ayn? bilgiler üzerinde çal??an, ayn? binada, odada veya a? üzerinde çal??an bir grup insan için tasarlanan programlara denir.

GuestBook
Ziyaretçi Defteri. Girdi?iniz Web sitesine, site hakk?ndaki görü?, istek ve önerilerinizi yaz?p, di?er ziyaretçilerin yazd?klar?n? okuman?z? sa?lar.

Hacker:
Bilgisayar sistemlerine izinsiz giren kiºilere verilen ad.

Heading:
HTML dökümanlar?nda genellikle yaz?n?n ba?l???n?n ve genel tan?mlar?n bulundu?u bölgedir.

Hit:
Browser taraf?nda Web Server a yap?lan Tek bir isteme hit denir. Örne?in 3 adet resim içeren bir sayfa ça?r?ld???nda 4 adet hit olur. 1 adet sayfa için + 3 adet de içindeki resimler için.

Home page:
Bir sitenin ana(giri?) sayfas? olmakla beraber, Ki?isel Web sayfalar?na da home page denilmektedir.

Host:
Network üzerinde di?er makinalara servis veren herhangi bir makina.

HotJava:
Sun MicroSystems taraf?ndan tasarlanm?? Mosaic-tipi web taray?c?lar?na alternatif olarak tasarlanan yeni bir Java destekli web taray?c?s?d?r. Özellikle “etkile?imli” web sayfalar? geli?tirmek isteyenler için tasarlanan bu taray?c?n?n yap?m? henüz bitmemi?tir.

HTML:
HTML (HyperText Markup Language) World Wide Web’in bilgi görüntülemekte kulland??? dosya format?d?r. HTML sayfalar? kullanarak metinler de?i?ik ?ekillerde ekrana getirilebilir, sayfalara resim, ve ses eklenebilir. Bu okumakta oldu?unuz sayfa bir HTML sayfas?d?r. HTML, bu sayfaya verilen isim de?il, sayfan?n olu?turulmas? için kullan?lan progralama sistemidir.

HTTP:
Internet üzerinde HTML sayfalar?n?n aktar?lmas? için “HyperText Transport Protocol” isimli standart bir protokol kullan?l?r. Hiç ?üphe yok ki ?nternet üzerinde en çok kullan?lan (ve en önemli) protokoldür.

Hyperlink
HTML sayfas?nda bir tak? (tag) kullan?larak ba?ka bir dosya ile olu?turulan ba?lant?d?r.

Hypermedia:
Az kullan?lan bir terimdir. Metin, grafik, ses, hareketli görüntü gibi Internet üzerinde ileti?imi mümkün olan her türlü medyay? ifade eder.

Hypertext
HyperText, dökümanlar? biçimlendirmek, resim eklemek, ba?lant?lar yaratmak için kullan?lan metoddur.

I Accept:
Kabul ediyorum. ?nternette herhangibir?eye üye olmak istedi?inizde, size önce bellibir ?artname sunarlar. Bunu kabul ediyorsan?z, ?artnamenin sonundaki “I Accept” butonuna basmal?s?n?z.

Imagemap
Imagemap bir çok ba?lant? bar?nd?ran bir grafiktir. Bu grafik de?i?ik yerlerine bas?ld???nda sizi farkl? URL adreslerine veya ba?lant?lara *Kötü kelime sansürlendi*ürecek biçimde bölümlenmi?tir.

Inbox
E-maillerin geldi?i dizine verilen ad.

Internet Explorer
M?crosoft’un Web Browser’? . Internet Explorer ile web sayfalar? gezilebilir, Ftp yapabilir, e-posta i?lemleri gerçekle?tirebilir, haber gruplar?na üye olabilirsiniz.

Intranet
Firma içinde bildi?imiz Internet yaz?l?mlar?n?n kullan?ld??? sadece firmaya özel network.

IP (Internet Protocol):
Herkesce kabul edilmi? bir internet adresleme sistemi. Merkezi ABD de olan GSI adl? kurulu? taraf?ndan verilen IP adresleri sayesinde ayn? adresin birden fazla makinaya verilmesi önlenmi? oluyor. Www.xy.com gibi harflerle ifade dilmi? bir adres asl?nda rakamlardan olu?ur, Örne?in; http://www.gul.net.tr adresi asl?nda 195.175.68.4 rakamlar?na kar??l?k gelir.

IRC (Internet Relay Chat):
IRC ler dünya üzerindeki bütün Internet kullan?c?lar?n biraraya gelerek gerçek zamanda online olarak sohbet ettikleri yerlerdir. IRC servisi veren bir adrese ba?land???n?zda çe?itli konu ba?l?klar? alt?nda aç?lm?? odalar görürsünüz. Sizi ilgilendiren bir oda gördü?ünüzde hemen girip sohbete kat?labilir yada kendiniz bir oda açabilirsiniz, hem de istedi?iniz her konuda

ISDN
(Integrated Services Digital Network) 128.000 bps h?z?ndaki özel telefon hatt?. (Normal hatlar?n h?z? 56.000 - 64.000 bps dir).

ISP (Internet Servis Provider)
Internet servis sa?lay?c? (GülNet gibi).

Java
Sun Microsystems’in yaratt??? kolay kullan?l?r, güvenli, nesneye dayal? ve güçlü bir programlama dilidir. HTML dili ile beraber kullan?lan JAVA, daha çok HTML sayfas?na görsel efectler katmak ve kolay kullan?m sa?lamak için kullan?lmaktad?r.

Join
Ba?lanmak, girmek.

K56Flex
Daha h?zl? veri transferini sa?layan, Rockwell chipsetli modem üreticilerinin kulland??? modem teknolojisi.

Leased-Line:
Turk Telekom A.?.den al?nan kiral?k hat devresi ile, ?ki nokta aras?nda, istenen kapasitede kurulan sürekli ba?l? olan ileti?im hatt?.

Link
HTML ba?lant?lar?d?r. Bunlar, döküman içinde sizi ba?ka bir konuma, ayn? serviste ba?ka bir dosyaya veya bamba?ka bir servise yollayabilir. Not: Ba?lant?lar genellikle mavi ve alt? çizili metinden olu?ur. Üzerine geldi?inizde mouse el i?aretini alacakt?r.

Linux
Bir i?letim sistemidir. UNIX’in türevi olan bu i?letim sistemi tamamen ücretsiz olup, gün geçtikçe ki?isel alanda kullan?m? artmaktad?r. (Ayr?nt?l? bilgi için: http://www.linux.org.tr” )

Listserv
Çok kullan?lan bir e-mail program?d?r. Kullan?c?lara posta listelerine abone olma, katk?da bulunma ve ç?kma ?ans? verir.

Live
“Canl? yay?n” kavram?n?n internet üzerindeki kullan?m?d?r. Uygun programlarla internet üzerinden çe?itli yay?nlar canl? olarak izlenebilir. ( Radyo, Televizyon v.s.)

Mailing List:
Kullan?c?n?n tek bir adrese mesaj göndererek, üye olan kullan?c?lara bu mesaj?n da??lmas?n? sa?layan mesajla?ma sistemi. Mail gruplar? olarak adland?r?lan bu sistem sayesinde, ?nternet üzerinde bir çok konuda gruplar, birbirleri ile bilgi al??veri?inde bulunurlar.

Majordomo
En çok kullan?lan e-mail program?d?r. Kullan?c?lara posta listelerine abone olma, katk?da bulunma ve ç?kma ?ans? verir. (Mailing List olu?turulmas?nda kullan?l?r.)

Map
Web tasar?m?nda kullan?lan, yüklenen grafi?in belirli bölgelerine bas?ld???nda de?i?ik ba?lant?lar? ça??rmak için kullan?lan sistemdir.

Members
Üyeler. Web sitelerinde “Members” yaz?l? yerlere girebilmeniz için, önce oraya üye olman?z gerekmektedir.

Mirror
Bir web sitesinin, tamamen ayn? olan bir yans?s?n?n ba?ka bir adreste bulunmas?d?r.

Modem (MOdulator-DEModulator):
Bilgisayar?n?z?n telefon hatt?na ba?lanarak, di?er telefon hattt?na ba?l? bilgisayar ile ileti?im kurmas?na yarayan araç.

Mosaic
NCSA taraf?ndan tasarlanan Machintosh, Windows ve Unix ortamlar?n?n tümünde birden çal??abilen ilk Web taray?c?s?d?r.

MSN (Microsoft Network):
Microsoftun, dünya çap?nda hizmet vermeyi amaçlad??? online servis a??.

Network
Kaynaklar?n? payla?mak için birbirine ba?lanm?? 2 veya daha fazla bilgisayar?n olu?turdu?u yap?.

News
Haberler. Web sayfalar?nda ba?lanm?? oldu?unuz sitenin içerdi?i konu hakk?ndaki yeni haberlerin ya da, genel olarak dünya haberlerinin sunuldu?u bölümdür.

News Serser:
Haber gruplar?na ev sahipli?i yapan server.

Newsgroup
USENET üzerindeki Haber gruplar?na verilen isim. Haber gruplar?, mail gruplar?ndan daha eskiye dayanan ve çok daha geni? bir alan? ve konular? kapsayan bir bilgi al??-veri? ortam?d?r.

NFS (Network File System):
Bilgisayarda kullan?lan programlar?n network makinalar?nda kullan?lmas?n? sa?lar.

NIC (Networked Information Center):
Bir network için bilgilerin tutuldu?u birime denir. En me?huru domain isimlerinin kayd?n?n yap?ld??? InterNIC dir. NIC (Network Interface Card) network kartlar?na da bu isim verilir.

Nick:
?nternetteki sohbet alanlar?nda (IRC de) kullan?lan takma ad.

NNTP (Network News Transport Protocol):
Sunucu ve istemci taraf?ndan kullan?lan USENET postinglerini TCP/IP uzerinden ta??maya yarayan protokole verilen isimdir. USANET News gruplar? bu protokol ile çal???r.

Operator
Bir sistemi i?leten ki?i.

OS/2:
IBM Personal System/2′ de kullan?lan i?letim sistemi.

Output
Yap?lan i?lemin ç?kt?s?.

Packet Switching:
Internet üzerindeki data ta??ma metodu. Paket anahtarlama anlam?na gelir.Paket anahtarlamalarda veriler parçalara ayr?l?r. Bu parçalarda verinin nereden geldi?i ve nereye gitmekte oldu?u bilgileri vard?r. Bu sayede ayn? hat üzerinden de?i?ik adreslere giden veriler ta??nabilir.

Password
Parola. Kullan?c?n?n sisteme giri? için, kendisine verilen ?ifredir.

Plug-in:
Browser’?n?z?n belli bir formattaki (biçimdeki) veriyi i?leyip size sunmas?n? sa?layan, yüklendikten sonra browser?n?z?n bir parças? olan k?sa yaz?l?m.

POP (Point of Presence):
Network’ün ba?lan?labilecek bir noktas?n?n bulundu?u ?ehir yada lokasyon.

POP3 (Post Office Protocol):
Gelen e-maillerin tutuldu?u sunucu server.

Port Address:
TCP/IP tabanl? uygulamalar hatt?n di?er ucundaki bilgisayarla haberle?mek için belirli bir port adresi kullan?rlar. Port adresi, içinde verilerin nereden al?n?p nereye verilece?ini kesin olarak saptayan bir mekanizma bar?nd?r?r.

PPP (Point to Point Protocol):
Internet için TCP/IP ba?lant?s?n? modem ile kurmak için oldukça s?k kullan?lan bir protocol.

Protocol
Protokol, iki bilgisayar?n birbirlerine veri yollarken izledikleri biçim, veri aktarma formudur. Protokoller bilgisayara alt düzey kodlar yollayarak iki makine aras?ndaki ileti?imi sa?lar.

Queue (Mail):
?nternete ba?lan?ld???nda gönderilmek üzere bekleyen e-mailler listesi.

Quick Time:
Apple taraf?nda üretilmi? bir film ve ses oynat?c?s?. Quick Time dosyalar? Av? gibi di?er video formatlar?nda daha az yer kapl?yor ve kullan?c? filime al?nm?? görüntüyü döndürebiliyor uzakla??p yak?nla?abiliyor. Internet ile önemi daha fazla artan bu program, ?nternet üzerinden film ve ses dinlemenizi de sa?lar.

Real Player:
Real Audio nun daha geli?mi?i denilebilecek bu program, sesin yan?s?ra video görüntülerini de oynatmaktad?r. Web sayfalar?ndaki birçok video real player?n bilgisayar?n?za yüklü olmas?n? ister.

RealAudio:
Web Taray?c?lara FM kalitesinde müzik dinlemek için eklenen bir programd?r. Bu program? tek ba??na kullanabilece?iniz gibi browser?n?za da ekleyebilirsiniz.

Router
2 veya daha fazla network aras?ndaki ba?lant?y? sa?layan küçük sistemlerde, özel amaçl? bir bilgisayar, büyük sistemlerde ise özel bir cihaz. Bu cihaz, bütün vaktini hangi adresten gelen paketlerin hangi adrese hangi yol üzerinden gidece?ini ayarlamakla geçirir.

Search
Arama. Kay?tl? olan tüm internet sitelerinde veya sadece site içerisinde arama yapman?z? sa?lar.

Search Engines (arama servisleri):
Ki?ileri istedikleri bilgiye veya Web sayfas?na ula?t?rmay? amaçlayan “Internet taray?c?” servislerdir.

Shopping
Al??veri? merkezi. ?nternetten online al??veri? yapabilece?iniz sitelerdir.

SLIP (Serial Line Internet Protokol):
Dial-up internet ba?lant?s? sa?lamaya yarayan Internet Modem Protokolü.

SMDS (Switched Multimegabit Data Service):
Çok yüksek data transferleri için geliºtirilen bir standart.

Smileys
Daha çok, IRC de kullan?lan, ki?inin o anki durumunu belirten i?aretlerdir. ( gülümsemek, üzülmek, >: k?zmak gibi )

SMTP (Simple Mail Transfer Protokol):
E-mailleri serverda da??tmak için kullan?lan temel protokol

Spider
Web tarama servislerinin veritabanlar?n? büyütmek için, yeni Web sayfalar? ve onlara ait ba?lant?lar? bulan programlara “örümcek” ismi verilir.

SQL (Structured Query Language):
Veritaban?na sorgulama göndermek için kullan?lan özel bir programlama dilidir.

SSL (Secure Sockets Layer):
Netscape Communications taraf?ndan tasarlanan, Internet üzerinden ?ifrelenmi?, güvenli ileti?imi sa?layan protokoldür.

Submit-it:
Kendi web sayfalar?n?n reklam?n? yapmak isteyenler için izlenebilecek en kolay yol, URL adresini gözde tarama servislerine yazd?rmakt?r. Bu Submit-it olarak ifade edilir.

T-1:
1.544.0 bps h?z?nda leased-line ba?lant?s?. Bu oldukça yüksek bir h?z olmas?na ra?men (1 MB yakla??k olarak 10 saniyede transfer edilir) full-screen, full-motion video için yeterli de?ildir.

T-3:
44.736.0 bps h?z?ndaki leased-line ba?lant?s?. Bu h?z full-screen, full-motion video için gereken daha fazla bir h?zd?r.

Tag:
HTML’de dökümana biçim vermek için kullan?lan etiketlerdir.

TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol):
Internet’i olu?turan temel protokollerdir. De?i?ik tipteki bilgisayarlar?n haberle?mesine olanak sa?layan bir prokoldür.

Telnet
Bir Internet sitesinden di?erine ba?lanmak için kullan?lan komut ve programd?r. Komutu kullanarak bir internet sitesine ba?land???n?zda kar??n?za sitenin “login:” komut sat?r? gelecektir. Böylece Internet üzerinde iki makine direkt (ve özel) olarak birbirine ba?lanabilir. Ve size kar?? makinadan verilen izin kadar, ba?land???n?z sistemi kontrol edebilirsiniz.

Terminal Server:
Özel amaçl?, bir taraf?nda birçok modem takmak için yerler olan, di?er taraf?nda da LAN yada host makinas? ile ba?lant?y? sa?layan bilgisayara verilen isim.

TURNET
Türkiye’de Internet hizmeti veren Türk Telekom’a ba?l? resmi kurulu?.

Update
Güncelle?tirmek

URL (Uniform Resource Locator):
WWW üzerinde kaynaklara ba?lanmay? sa?layan, adresleme düzeni.

Verify
Do?rulamak. Bir verinin girilmesi s?ras?nda do?ru olarak tamamlan?p tamamlanmad???n?n kontrol edilmesi.

View
Dökümanlar?n, kullan?c?ya göre sunulu? ?ekli.

WAN (Wide Area Network):
?ehirler, ülkeler veya k?talar aras? olu?turulmu? bilgisayar a?lar?n?n genel ad?.

Web Browser
?nternet üzerinde gezinmeye ve bilgi transferi yapmaya yarayan yaz?l?mlar?n genel ad?.

Webmaster:
Bir web sitesinin yönetimini üstlenen ki?iye “Webmaster” ad? verilir. Webmaster’?n görevi Web sitesininin tasar?m?n? yapmak ve güncelli?ini korumakt?r.

WWW (World Wide Web):
Ayn? anda tüm multimedya özelliklerinin (metin, resim, ses, animasyon, video) gösterilmesine olanak veren bir internet protokolüdür. WWW, dünyaya yay?lm?? örümcek a??d?r.

CHAT NED?R?

CHAT NED?R?

Chat kelimesinin türkçe bir sözlükte geçti?ini sanm?yorum ama genel olarak internet üzerinden di?er insanlarla konu?mak olarak aç?klayabiliriz.

?nternet üzerinden chat yapman?z için ilk olarak icq veya mirc gibi bir programa ihtiyac?n?z olacakt?r. Bu programlar? programlar bölümümüzden bulabilirsiniz.

Bu programlar?n bizi ilgilendiren k?sm? bence mirc çünkü bu sayfaya geldiyseniz büyük ihtimalle #Eski?ehir kanal?na u?ram??s?n?zd?r.

Mirc internet üzerindeki belli server’lara ba?lanarak internet üzerinden di?er insanlarla genel veya özel olarak chat yapmak için kullan?lan bir programd?r. Bu program?n nas?l çal??t???n? anlatmayaca??m çünkü aran?zda bilmeyen oldu?unu sanm?yorum e?er warsa bize #eski?ehir kanal?ndan ula?abilirler.

?rc’de size yard?mc? olacak üç tane bilgisayar ward?r. Bunlara Nickserv , Chanserv ve Memoserv denilmektedir.

NICKSERV :

Kendileri nicklerden sorumlu bilgisayar?m?z olup nicklerle ilgili her türlü sorunu çözmekle görevlidir.

EN ÖNEML? NICKSERV KOMUTLARI :

* Register : Bu komut irc üzerinde bir nicki sahiplenmek için kullan?l?r. Kullan?m ?ekli “/msg nickserv register ?ifreniz” ?eklindedir.
* Identify : Bu komut irc üzerinde kulland???n?z nickin size ait oldu?unu belirtmek için “/msg nickserv identify ?ifreniz” ?eklinde kullan?l?r.
* Recover : Bu komut hattan dü?tü?ünüzde nickiniz hala kullan?mda görünüyorsa veya nickinizi sizden ba?kas? kullan?yorsa nicki irc’den atmak için kullan?lmaktad?r. “/msg nickserv recover nickiniz ?ifreniz”.
* Kill : Nickinizin sizden ba?ka biri taraf?ndan kullan?lmamas?n? sa?lar. E?er biri sizin nickinizle irc’ye ba?lan?rsa server bir dakika içinde nicki identify etmesini ister bir dakikan?n sonunda o ki?inin ba?lant?s?n? keser. “/msg nickserv set kill on/off”

CHANSERV :

Bu bilgisayar kanallardan sorumludur. Yeni bir kanal açmak veya o kanala yeni aop’lar eklemek için kendilerine ba?vurman?z gerekmektedir.

EN ÖNEML? CHANSERV KOMUTLARI :

* Register : Bir kanal? sahiplenmek için kullan?l?r. “/msg chanserv register #kanal ad? ?ifreniz aç?klama”
* Identify : Bir kanal?n sahibi oldu?unuzu server’a tan?t?r. Ve o kanalda founder (en üst yetki seviyesindeki ki?i) olursunuz. D??er chanserv komutlar?n? kullanabilmeniz için gereklidir. “/msg chanserv identify #kanal ad? ?ifreniz”
* Topiclock : Kanal?n topic’ini kimsenin de?i?tirememesini sa?lar.”/msg chanserv #kanal ad? set topiclock on/off”

MEMOSERV :

Bu server ise arkada?lar?n?za mesaj b?rakmak için kullan?l?r.

EN ÖNEML? MEMOSERV KOMUTLARI :

* Send : Mesaj göndermek için kullan?l?r. “/msg memoserv send nick mesaj”
* Read : Size gelen mesajlar? okumak için kullan?l?r. “/msg memoserv read last/new”
* List : Size gelen tüm mesajlar? listeler. “/msg memoserv list”
* Del : ?stedi?iniz bir mesaj? siler. “/msg memoserv del * (* silmek istedi?iniz mesaj?n numaras?d?r.)

IRC & CHAT Nedir?

Pek çok ki?i ayn? anda Internet’e ba?l?. Yani pek çok ki?inin bilgisayar?yla ba?lant?ya geçebiliriz. Tabii bu i? farkl? yöntemlerle, farkl? programlar kullan?larak gerçekle?tiriliyor. ?unu dü?ünün: Madem di?er bir bilgisayar ile ba?lant? kurabiliyoruz, bilgisayar?m?zdaki veriler telefon hatt? arac?l???yla an?nda iletilebiliyor, o zaman ba?ka kullan?c?larla gerçek zamanl? olarak, kar??l?kl? yaz??abiliriz. Yazd?klar?m?z an?nda kar?? bilgisayara gönderilir, kar?? taraf?n yazd?klar? da bizim bilgisayar?m?zda görünür. ??te Internet’te sohbet (chat) olarak özetleyebilece?imiz IRC’nin (Internet Relay Chat) özü budur. Yine Internet’e sürekli ba?l? sunucu bilgisayarlara kurulan IRC sunucu yaz?l?mlar? aradaki ba?lant?y? sa?lar. Internet’te farkl? sohbet türleri vard?r ama IRC’nin esas? ?udur: Bir IRC program? edindikten ve Internet’e ba?land?ktan sonra bu programa IRC sunucular?n?n adresini tan?mlar ve bu sunuculara ba?lan?r?z. IRC program?m?z bize bu sunucudaki “sohbet odalar?n?” gösterir. Bu odalardan birine girip, o odadaki di?er kullan?c?larla an?nda yaz??abiliriz. IRC program?m?zda özel seçenekleri kullanmad?kça yazd?klar?m?z o odaya ba?lanan herkes taraf?ndan görülür; tabii onlar?n yazd?klar?n? da biz görürüz.
Kullan?c?lar IRC yaz?l?mlar?ndan belirli komutlar vererek sadece bir veya daha çok ki?iye aç?k ?ekilde sohbet edebilirler. Sohbet yaz??arak gerçekle?tirilir, yani metin tabanl?d?r. Ancak Microsoft Chat gibi programlar metin tabanl? olmalar?n?n yan? s?ra, kullan?c?lar birer çizgi karakter seçerek sohbetleri çizgi roman karelerinde oldu?u gibi izleyebilirler. Hatta bu karakterlere yazd???n?z soru ve ünlem i?aretlerine, sözcüklere göre veya bir ?ablon üzerinden mimikler ve jestler verilebilir. Sadece metin tabanl? olan ancak çok yayg?n kullan?lan bir di?er sohbet program?, shareware sitelerinde bulabilece?iniz mIRC’dir. Bu tür programlar, sohbet ederken istenirse kar?? tarafa dosya gönderilmesini de sa?larlar.

Bir de Web tabanl? sohbet odalar? oldu?unu belirtmeden geçmeyelim. Yani özel bir IRC yaz?l?m?yla bir IRC sunucusuna ba?lanmak yerine, Web taray?c? program?n?zla bu görevi üstlenen bir Web sayfas?na ba?lan?p bu sayfadaki metin sat?rlar?na yazarak, o sayfaya ayn? anda ba?lanan ba?ka ki?ilerle sohbet edebilirsiniz.

Truva At? ( Trojan ) nedir

Mitolojideki Truva at? nas?l bir arma?an gibi görünüp, asl?nda Troya kentini ele geçirecek Yunanl? askerleri ta??yorduysa; bugünün Truva atlar? da yararl? yaz?l?mlar gibi görünen bilgisayar programlar?d?r, ancak güvenli?inizi tehlikeye atar ve pek çok zarara yol açarlar. Yak?n geçmi?teki bir Truva at?, Microsoft güvenlik güncelle?tirmeleri oldu?u iddia edilen eklerin bulundu?u bir e-posta görünümündeydi, ancak ekteki dosyalar?n virüsten koruma ve güvenlik duvar? yaz?l?mlar?n? devreden ç?karmay? hedefleyen virüsler oldu?u ortaya ç?kt?.

Truva at?, Yararl? gibi görünen ancak asl?nda zarara yol açan bir bilgisayar program?.

Truva atlar?, insanlar?n, me?ru bir kaynaktan geldi?ini dü?ündükleri bir program? açmaya yöneltilmeleri yoluyla yay?l?r. Kullan?c?lar? daha iyi korumak için Microsoft e-posta arac?l???yla güvenlik bültenleri gönderir; ancak bunlarda hiçbir zaman ek bulunmaz. Ayr?ca, mü?terilerimize e-posta ile gönderilmeden önce tüm güvenlik uyar?lar?m?z Güvenlik Web sitemizde yay?mlan?r.

Truva atlar?, ücretsiz olarak yükledi?iniz yaz?l?mlarda da bulunabilir. Güvenmedi?iniz bir kaynaktan asla yaz?l?m yüklemeyin. Microsoft güncelle?tirmelerini ve düzeltme eklerini her zaman Microsoft Windows Update veya Microsoft Office Update’ten yükleyin.

Port Nedir?

Bilgisayar ve telekomünikasyon dünyas?nda, “port” denildi?i zaman akla ilk
gelen genellikle fiziksel ba?lant?da kullan?lan ara birimlerdir. Bu tür “port”
lar üzerinden ba?lanm?? herhangi bir makinaya “data” gönderilebilir ve bu
makinan?n i?leyi?i kontrol edilebilir. Örne?in, tipik bir bilgisayarda bir veya
birden fazla “seri port” bir tane de “paralel port” bulunur. Ad?ndan da
anla??laca?? gibi “seri port” dan bilgiler seri (her defas?nda bir bit) olarak
gönderilir ve bu tür “port” lara genellikle taray?c? (scanner) gibi cihazlar
tak?l?r. Her defas?nda birden çok bit göndermek içinse “paralel port” kullan?-
l?r. Bu tip “port” lara da yaz?c? (printer) veya “paralel port” ba?lant?s? olan
herhangi bir cihaz tak?labilir.

Bizi ilgilendiren ve ço?unlukla ?nternet dünyas?nda kullan?lan “port”
kavram? ise yukardaki tan?mdan biraz daha soyut bir kavramdir. Bu anlamda “port”
(ki dokümainin sonuna kadar “port” bu anlamda kullan?lacaktir) herhangi bir
fiziksel ba?lant? yeri de?il, mant?ksal bir ba?lanma ?eklidir. ?öyle ki:

Günümüz dünyas?nda birçok i?letim sistemi birden fazla program?n ayn? anda
çal??mas?na izin vermektedir. Bu programlardan baz?lar? d??ar?dan gelen
istekleri (istemci-client/request) kabul etmekte ve uygun gördüklerine cevap
(sunucu-server/response) vermektedir. Sunucu programlar? çal??an bilgisayarlara
birer adres verilir (bknz. IP adresleri) ve bu adresler kullan?larak istenilen
bilgisayarlara ula??l?r. Peki, ula??lan bir bilgisayar üzerindeki hangi sunucu
programdan hizmet al?nmak istendi?i nas?l belirtilir?

Bunun için bilgisayarlar üzerinde birtak?m soyut ba?lant? noktalar?
tan?mlan?r ve herbirine, adresleyebilmek için positif bir say? verilir (port
numaras?). Baz? sunucu programlar?, daha önce herkes taraf?ndan bilinen “port”
lardan hizmet verirken (örn: telnet->23. port) baz?lar? da sunucu program?n?
çal??t?ran ki?inin türüne ve iste?ine göre de?i?ik “port” lardan hizmet verir.
Dolay?s?yla, a? üzerindeki herhangi bir sunucu programa ba?lanmak istenildi?in-
de, program?n çal??t??? bilgisayar?n adresinin yan?nda istekleri kabul etti?i
“port” numaras?n? da vermek gerekir. Örnek verecek olursak:

144.122.156.104 “IP” adresine sahip makinada (orca) çal??an “telnet”
sunucu program?na (23. “port” dan hizmet veren) ba?lanmak için a?a??daki sat?r
yaz?l?r.

telnet 144.122.156.104 23

Daha önce de belirtti?imiz gibi baz? sunucu programlar?n belirli “port”
lardan hizmet verdi?i bilindi?i için, bu sunuculara ba?lanmak istedi?imizde,
“port” numaras?n? vermeye gerek kalmaz. Bu durumda yukardaki sat?r

telnet 144.122.156.104

?eklinde de yaz?labilir.

INETD (Süper Sunucu):

Bilgisayar ilk aç?ld???nda üzerinde çal??an sunucu programlar otomatik
olarak aç?l?? dosyalar?ndan çal??t?r?labildi?i gibi genel kullan?m biraz daha
farkl?d?r.

De?i?ik “port” lar? dinleyen birçok sunucu program?n, hiçbir istemciye
cevap vermedi?i durumda bile, birçok sistem kayna??n? gereksiz yere kulland???
dü?ünülerek, “inetd” ad?nda istemcilerle di?er sunucu programlar aras?nda
koordinasyonu sa?layan bir sunucu program dü?ünülmü?tür. Aç?l?? dosyalar?ndan
da ba?lat?labilen bu sunucu tek ba??na bütün “port” lar? dinler ve herhangi
birisine istek geldi?i zaman a?a??daki prosedürü takip eder:

1- /etc/services dosyas?ndan ilgili “port” a hizmet veren servis ismini
bulur.
2- konfigürasyon dosyas? olan “/etc/inetd.conf” dan bu servis için gelen
iste?e nas?l cevap verece?ini belirler ve gerekli program? çal??t?r?r.
3- bir istek geldi?i zaman tekrar 1′e döner.

Bir örnekle anlatmadan önce tipik bir “/etc/services” ve “/etc/inetd.conf”
dosyas?n?n içeri?ine bakal?m.

<"/etc/services">

tcpmux 1/tcp
echo 7/tcp
echo 7/udp
discard 9/tcp sink null
discard 9/udp sink null
systat 11/tcp users
daytime 13/tcp
daytime 13/udp
netstat 15/tcp
chargen 19/tcp ttytst source
chargen 19/udp ttytst source
ftp-data 20/tcp
ftp 21/tcp
telnet 23/tcp
ktelnet 1023/tcp #Added by AS 5/5/98
smtp 25/tcp mail
time 37/tcp timserver
time 37/udp timserver
name 42/udp nameserver
whois 43/tcp nicname # usually to sri-nic

.
.
.

<"/etc/inetd.conf">

# Ftp and telnet are standard Internet services.
#
ftp stream tcp nowait root /usr/sbin/in.ftpd in.ftpd
telnet stream tcp nowait root /usr/sbin/in.telnetd in.telnetd
#
# Shell, login, exec, comsat and talk are BSD protocols.
#
shell stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rshd
login stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rlogind
exec stream tcp nowait root /usr/sbin/tcpd in.rexecd
comsat dgram udp wait root /usr/sbin/in.comsat in.comsat
talk dgram udp wait root /usr/sbin/in.talkd in.talkd
.
.
.

23. “port” a bir istek geldi?inde, “inetd” “/etc/services” dosyas?na
bakarak bu “port” numaras?na denk gelen servis ismini (”telnet”) bulur. Daha
sonra “/etc/inetd.conf” dosyas?na bakarak bu servise denk gelen sunucu program?
(”/usr/sbin/in.telnetd”) çal??t?r?r.

BUFFERED PORTS:

Herhangi bir “port” u dinleyen program bir i? yaparken, ba?ka bir deyi?le
dinledi?i “port” a gelen bilgileri almaya haz?r de?ilken, e?er bu “port”
“buffered” ise gelen bilgiler kaybolmaz. ??letim sistemi içerisine yerle?tiri-
len programlar sayesinde kapasitesi s?n?rl? kuyruklara yerle?tirilerek ilgili
sunucu program?n almas? için bekletilirler.
Internet üzerinde herhangi bir IP adresi üzerindeki “port” dan hizmet veren
sunucu programa ba?lant? yapmak isteyen istemci program, sunucu program?n
çevaplar?n? (reply) yollamak için ba?lant? kuraca?? kendi üzerindeki “port”
numaras?n? da sunucu programa gönderir.
“Port” numaras? genellikle 2 “byte” olarak tutulur. Bu nedenle 65536 adet
“port” numaralamak mümkündür. Genellikle 1024′den küçük olan “port” numaralar?
özel haklar? olan kullan?c?lar (root) taraf?ndan kullan?l?rken, büyük olanlar
genel kullan?ma aç?kt?r.

Mustafa ATAKAN
ODTU Bilgi ??lem Daire Ba?kanl???
Internet Teknolojileri Güvenli?i
(security@metu.edu.tr 24/12/2001)