YEN? ANAYASAMIZ « Hukuk

9 Temmuz 1961 günü Halk oyuna sunularak, Türk Mîlleti taraf?ndan kabul edilmi? olan Anayasa. 6 Ocak 1961 günü toplant?lar?na ba?layan kurucu meclis taraf?ndan, haz?rlanm??, Millî Birlik Komitesi taraf?ndan onaylanm?? ve 9 Temmuz 1961 günü halkoyuna sunulmu?tur.

“Türkiye Cumhuriyeti Anayasas? ad?n? ta??yan ve 31 May?s 1961 günkü Resmî Gazetede yay?nlanan bu Anayasan?n ?Ba?lang?ç? bölümü ?öyledir:

Tarih boyunca ba??ms?z ya?am??, hak ve hürriyetleri için sava?m?? olan

Anayasa ve hukuk d??? tutum ve davran??lar?yla me?rulu?unu kaybetmi? bir iktidara kar?? direnme hakk?n? kullanarak 27 May?s 1960 Devrimini yapan Türk Milleti;

Bütün fertlerini, kaderde, k?vançta ve tasada ortak, bölünmez bir bütün halinde, millî ?uur ve ülküler etraf?nda toplayan ve milletimizi, dünya milletleri ailesinin e?it haklara sahip ?erefli bir üyesi olarak millî birlik ruhu içinde daima yüceltmeyi amaç bilen Türk Milliyetçili?inden h?z ve ilham alarak ve; ?Yurtta Sulh, Cihanda Sulh? ilkesinin Millî Mücadele ruhunun; millet egemenli?inin, Atatürk Devrimlerine ba?l?l???n? tam ?uuruna sahip olarak:

?nsan hak ve hürriyetlerini, milli dan??may?, sosyal adaleti, ferdin ve toplumun huzur ve refah?n?n gerçekle?tirmeyi ve teminat alt?na almay? mümkün k?lacak demokratik hukuk devletini bütün hukukî ve sosyal temelleriyle kurmak için.

Türkiye Cumhuriyeti Kurucu Meclisi taraf?ndan haz?rlanan bu Anayasay? kabul ve ilân ve onun as?l teminat?n?n vatanda?lar?n gönüllerinde ve iradelerinde yer ald??? inanc? ile, hürriyete, adalete ve fazilete â??k evlâtlar?n?n uyan?k bekçili?ine emanet eder.?

Anayasam?z ,alt? k?s?mdan meydana gelmi?tir. 157 madde ve 11 geçici maddesi bulunmaktad?r.

Birinci K?s?m, ?Genel Esaslar? ba?l???n? ta??maktad?r. Bu k?s?mda (9 madde) Türkiye Devletinin bir Cumhuriyet oldu?u, Türkiye Cumhuriyetinin, insan haklar?na ve ba?lang?ç bölümünde belirtilen temel ?lkelere dayanan millî demokratik, lâik ve sosyal bir hukuk devleti oldu?u belirtilmekte, ayr?ca egemenli?in kay?ts?z ?arts?z Türkiye Büyük Millet Meclisinde bulundu?u ifade edilmektedir. Ayr?ca bu bölümde Yürütme yetkisinin Cumhurba?kan? ve Bakanlar Kurulu; yarg? yetkisinin, ba??ms?z mahkemeler taraf?ndan yürütüldü?ü belirtilmektedir.

?kinci K?s?m, Dört bölüme ayr?lm??t?r. (53. madde). Birinci bölümde, temel haklar ve ödevlerle ilgili maddeler yer almaktad?r. (Herkes ki?ili?ine ba?l?, dokunulmaz , devredilmez, vazgeçilmez temel hak ve hürriyetlere sahiptir gibi).

ikinci bölümde, Ki?inin haklar? ve ödevleri yer almaktad?r. (Ki?i dokunulmazl???, haberle?me hürriyeti, vicdan ve din hürriyeti, dü?ünce bas?n hürriyeti, hak arama hürriyeti, ispat hakk? v.b. gibi).

Üçüncü bölümde, Sosyal ve iktisadî haklar ve ödevler yer almaktad?r. (Ailenin korunmas?, mülkiyet hakk? toprak korunmas?, çal??ma ve sözle?me hürriyeti sosyal güvenlik v.b. gibi).

Dördüncü bölümde, Siyasî haklar ve ödevler yer almaktad?r. (Seçme ve seçilme hakk? ,siyasî partilere girme hürriyeti v.b. gibi).

Üçüncü k?sm?, Cumhuriyetin temel kurulu?unu incelemektedir (90 madde). Üç bölüme ayr?lmaktad?r.

Birinci bölüm, yasama yetkisi ile ilgili maddeleri içine almaktad?r. (Türkiye Büyük Millet Meclisinin kurulu?u, görev ve yetkileri, Millet Meclisi ve Cumhuriyet Senatosuna ayr?l???, bu meclislerin özelli?i, seçimleri, Meclislere ait mü?terek hükümleri, bu Meclislerin yetkileri v.b.)

?kinci bölüm, yürütme yetkisi ile ilgili maddeleri içine almaktad?r.

Üçüncü bölüm, yarg? yetkisi ile ilgili maddeleri içine almaktad?r. (Mahkemelerin ba??ms?zl???, hâkimlerin teminat?, Yarg?tay?n özelli?i, Yüksek Hâkimler Kurulunun kurulu?u, Anayasa Mahkemesinin özelli?i, kurulu?u ve yetkileri v.b. gibi).

Dördüncü k?s?m, Devrim kanunlar?n?n korunmas? ve Diyanet ??leri Ba?kanl??? ile ilgili iki maddeden meydana gelmi?tir.

Be?inci k?s?m, Geçici hükümleri içine alan bölümdür. 11 geçici maddeden meydana gelmi?tir.:Bu maddelerde, T.B.M. Meclisinin seçilmesi ve toplanmas? geçici içtüzük, eski kanunlar?n, Anayasaya ayk?r?l??? konusu, M.B. Komitesi ve Kurucu Meclis taraf?ndan ç?kar?lm?? olan kanunlar konusu gibi hususlar yer almaktad?r.

Alt?nc? k?s?m, Üç maddeden meydana gelmi?tir ve son hükümleri içine almaktad?r. (Anayasan?n de?i?tirilmesi, ba?lang?ç ve kenar ba?l?klar?n?n durumu, Anayasan?n yürürlü?e girmesi gibi).

YASSIADA DAVALARI « Hukuk

27 May?s 1960 günü, Türk Silâhl? Kuvvetleri taraf?ndan yap?lan hareketten sonra, Demokrat Parti iktidar? sorumlular?n? yarg?lamak ve suçlular? cezaland?rmak amac? ile Yass?ada’da görülen dâvalara, genel olarak, verilen ad. Yass?ada dâvalar?, 14 Ekim 1960 günü ba?lam?? ve hükümlerin okundu?u son duru?ma günü olan 15 Eylül 1961 günü son bulmu?tur.

Yass?ada dâvalar?nda san?k olarak bulunanlar ?unlard?r; Cumhurba?kan?: Celâl Bayar, Ba?bakan Adnan Menderes, B.M.M. Ba?kan? Refik Koraltan, Demokrat Parti hükümeti üyeleri, Demokrat Parti milletvekilleri. Demokrat Parti devrinde, partizanca hareketleri ile çe?itli suçlar i?lemi? bulunan idare adamlar?.Bunlar?n toplam? 412 dir.

14 Ekim 1961 günü ba?layan Yass?ada dâvalar?, 11 ay 1 gün sürmü?, bu süre içinde 203 gün dâvalara bak?lm??t?r. 203 günde 872 oturum yap?lm??, bu oturumlar?n saat olarak toplam? da 1033 saat tutmu?tur.

Yass?ada’da 19 dâvaya bak?lm??t?r. Bunlardan ?De?irmen dâvas??, zaman ak?m? bak?m?ndan dü?mü?, 17 si de, en önemli dâva olan ?Anayasay? ?hlâl? dâvas? ile birle?tirilmi?tir. Dâvalarda 1068 tan?k dinlenmi?tir.

Yass?ada’da görülen dâvalar ?unlard?r: 1 - Anayasay? ihlâl dâvas?, 2 - Köpek dâvas?, 3 - 6/7 Eylül dâvas?,

4 - Bebek dâvas?, 5 - Vinylex dâvas?, 6 - Zimmet dâvas?, 7 - Arsa dâvas?, 8 - Gemi dâvas?, 9 - De?irmen dâvas?. 10 - Barbara dâvas?, 11 - Örtülü ödenek dâvas?, 12 - Radyo dâvas?, 13 - Topkap? olaylar? dâvas?, 14 - Çanakkale ve Geyikli dâvas?, 15- Kayseri olaylar? dâvas?, 16 - Demokrat ?zmir gazetesinin tahribi dâvas?, 17 - (27 - 28 Nisan)

Ankara ve ?stanbul olaylar? dâvas?, 18 - ?stimlâk yolsuzlu?u dâvas?, 19 ? ?Vatan Cephesi yolsuzlu?u? dâvas?.

1 - Anayasay? ihlâl dâvas?:

Bu dâvaya, 14 Ekim 1960 günü, Yass?ada’da ilk dâva olarak ba?lanm??t?r. Ayn? gün yap?lan oturumda, Anayasay? ihlâl kararnamesi okunmu?, uzun bir süre ara verildikten sonra bu süre içinde öbür dâvalar görülmü?tür. 11 May?s 1961 gününden itibaren devam edilmi?tir. Bu dâva; Yurt d???nda bulunduklar? için haklar?ndaki dâvalar geri b?rak?lan 4 ki?i, duru?malar s?ras?nda öldükleri için haklar?ndaki dâvalar dü?en 3 ki?inin d???nda, 395 san??? olan bir dâvad?r.

Bu dâvan?n san?klar? ?unlard?r : Eski Cumhurba?kan? Celal Bayar eski Ba?bakan Adnan Menderes, eski Bakanlar, Meclis Tahkikat Komisyonu kurulmas? teklifini yapan dört milletvekili, Tahkikat Komisyonunun 15 üyesi B.M. Meclis Ba?kan? ve ba?kan vekilleri, D. P. Genel idare Kurulu üyeleri, eski D. P. milletvekilleri.

San?klar?n i?ledikleri kabul edilen suçlar ?unlard?r: C.H.P. mallar?n?n al?nmas?. K?r?ehir’in siyasî sebeplerle ilçe haline getirilmesi, yarg?ç teminat? ve mahkeme ba??ms?zl???n?n ihlâl edilmesi, seçim kanununda yap?lan antidemokratik de?i?iklikler, Meclis Tahkikat Komisyonunun kurulmas?, Toplant? ve Gösteri Yürüyü?leri Kanunun ç?kar?lmas?, Meclis Tahkikat Komisyonunun ald??? kararlar

Ba?savc?, bütün bu olaylar?, kararnamesinde delilleri ile inceleyerek Anayasan?n ihlâl edilmi? oldu?unu söylemi?, san?klar?n, idam ile 5-15 y?l aras?nda de?i?en a??r hapis cezas?yla cezaland?r?lmalar?n? istemi?tir.

Bu dâva ile ilgili olarak 216 tan?k dinlenmi?tir. San?klar ve savunucular?, gerek tan?klar?n gerekse savc?n?n ileri sürmü? olduklar?n? kabul etmeyen savunmalarda bulunmu?lar, böylece Anayasay? ihlâl dâvas?, 11 A?ustos 1961 günü son bulmu?tur. Bu tarihte, ayn? zamanda, görülmekte olan bütün dâvalar bitmi? oldu?undan Yass?ada dâvalar?n?n duru?malar? da sona ermi?tir. 14 A?ustos 1961 günü, Yüksek Adalet Divan Ba?kan? taraf?ndan ,gerek Anayasay?, ihlâl dâvas?n?n gerekse bu dâva ile birle?tirilmi? olan öbür dâvalar?n kararlar?n?n 15 Eylül 1961 tarihinde yap?lacak oturumda verilece?ini bildirmi?tir.

15 Eylül 1961 günü yap?lan oturumda, Yass?ada dâvalar? ile ilgili kararlar okunmu?tur.

2 - Köpek dâvas?:

14 Ekim 1960 günü ö?leden sonra, ?Irtikâp dâvas?? da denen Köpek dâvas?na ba?lanm??t?r. Bu dâvada san?k olarak eski Cumhurba?kan? Celâl Bayar ve eski Tar?m Bakan? Nedim Ökmen bulunmu?tur. Kararnamede, Celâl Bayar ve Nedim Ökmen’in nüfuz ve makamlar?n? suistimal ederek, Afgan kral? taraf?ndan arma?an edilen bir köpe?i, yirmi bin liraya Atatürk Orman Çiftli?i Hayvanat Bahçesine satt?klar? ileri sürülmü?tür. Buna göre de san?klar?n be? y?l a??r hapis ve müebbeden memuriyetten mahrumiyetine karar verilmesi istenmi?tir. San?klar, bu dâvaya kar?? olan üzüntülerini belirtmi?ler, ortada bir ?irtikâp? olay?n?n olmad???n?, elde edilen bu para ile ?zmir’in bir köyünde bir çe?me yapt?r?lm?? oldu?unu söylemi?lerdir. 6 duru?ma devam eden bu dâvada 7 tan?k dinlenmi? ve 24 Ekim 1960 günü karar aç?klanm??t?r. Bu karara göre, Köpek dâvas?, 1 numaral? dâva olan Anayasa dâvas? ile birle?tirilmi?tir. 15 Eylül 1961 günü aç?klanan tararlarda da, Celâl Bayar’?n 4 y?l 2 ay hapsine, müebbeden memuriyetten mahrumiyetine karar verildi?i anla??lm??t?r.

3 - 6/7 Eylül olaylar? dâvas?:

Bu dâvaya, 19 Ekim 1961 günü ta?lanm??t?r. Bu dâvada san?k olarak bulunanlar ?unlard?r: Celâl Bayar, Adnan Menderes, Fatih Rü?tü Zorlu, Fuat Köprülü, Fahrettin Kerim Gökay ile Selanik’teki bomba olay? ile ilgili olan 6 ki?i. Bu dâva, 6/7 Eylül 1955 günü ?stanbul?da meydana gelen olaylarla ilgilidir. 6 Eylül 1955 günü, Selanik’te, Büyük Atatürk’ün do?mu? oldu?u eve bir bomba at?lm??, bu olay?n ?stanbul?da duyulmas? üzerine de, büyük olaylar meydana gelmi?, yüzlerce dükkân ve ev y?k?lm??, milyonlarca lira zarar meydana gelmi?, d?? ülkelerdeki millî itibar?m?z zedelenmi?ti. Savc?, okudu?u kararnamede, bomban?n, hükümetin emri ile Oktay Engin taraf?ndan at?ld???n?, bomban?n konsolos taraf?ndan Selânik’e götürüldü?ünü, olaylar?n önceden tertip edildi?ini ileri sürmü?tür.

Aç?klanan karar sonunda, Gökay ve ?stanbul Emniyet Müdürü Eri?, 18.11. 1960 tarihli af kanununa göre dâva d??? b?rak?lm??lar, Menderes 6 y?l, Zorlu 4 y?l ,Kemal Had?ml? 4,5 ay a??r hapis cefas? alm??lar, öbür san?klar da beraat etmi?lerdir.

4 - Bebek dâvas?:

Bu dâvada, Adnan Menderes’in gayri me?ru hayat ya?ad??? Ayhan Aydan’dan yeni do?mu? gayri me?ru çocu?unu, doktor Fahri Atabey’i Ankara’ya ça??rtarak öldürttü?ü, savc? taraf?ndan Meri sürülmü?tür.

Bu dâvan?n san??? olan Adnan Menderes ve tan?k olarak dinlenen Ayhan Aydan, münasebetlerini gizlememi?ler, ancak, do?mu? olan çocu?un eceli ile ölmü? bulundu?unu ifade etmi?lerdir. Bu dâva 7 oturum devam etmi? 31 Ekim 1960 tarihinde ba?layarak 22 Kas?m 1960 tarihinde son bulmu?tur. Aç?klanan karara göre, dâvan?n iki san???, Adnan Menderes ve Fahri Atabey, beraat etmi?lerdir.

5 - Vinylex dâvas?:

4 Kas?m 1960 günü ba?layan bu dâvan?n san?klar?, eski Maliye Bakan? Hasan Polatkan, Vinylex, ?irketinden Hüseyin Altay, Necati Dolay ve Rag?p Sipahi idi. Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, Maliye Bakan? Hasan Polatkan’?n, nüfuz su?stimali suretiyle ve maddî menfaat kar??l???nda Vinlex ?irketi mensuplar?na usulsüz kredi sa?lad??? ve Hasan Polatkan’?n bu i?ten dolay? 110 bin lira rü?vet ald??? ileri sürülmü?tür.5 oturum devam eden bu dâvada 14 tan?k dinlenmi?, san?klar, yap?lan kredilerin normal oldu?unu ileri sürmü?lerdir.

16 Kas?m 1960 günü dâva son bulmu?, 15 Eylül 1960 günü aç?klanan karar sonucuna göre de san?klar?n ?u cezalar? ald?klar? anla??lm??t?r: Hasan Polatkan 7 y?l a??r hapis, 550 bin lira para cezas?, müebbeden memuriyetten mahrumiyet; di?er üç san?k da 3 er y?l 6 ?ar ay a??r hapis.

6 - Zimmet dâvas?:

Eski Ticaret Bakan? Hayrettin Erkmen ve Zeyyat Mandalinci’nin san?k olarak bulunduklar? bu dâva 8 Kas?m 1960 tarihinde ba?lam??, 5 oturum sürmü? ve 3 Aral?k 1960 tarihinde son bulmu?tur. Okunan kararnamede, bir Amerikan gezisine ç?kan Mandalinci’nin, devlet bütçesinden ald??? 12 bin lira avans?, Hayrettin Erkmen’in yard?m? ile Toprak Mahsulleri Ofisi bütçesinden kapatt?rd???, böylece zimmetine para geçirdi?i, Hayrettin Erkmen’in bu suça kat?lm?? oldu?u ileri sürülmü?tür.

5 Oturum devam eden bu dâvada 9 tan?k dinlenmi?tir. San?klar, savc? taraf?ndan ileri sürülmü? olan suçlar? kabul etmediklerini, Amerika’ya Mandalinci’nin görevli gitti?ini söylemi?ler ve beraatlar?n? istemi?lerdir.

Kararda Mandalinci’nin zimmet suçundan beraat etti?i, Erkmen’in de 6 ay hapsine karar verildi?i bildirilmi?tir.

7 - Arsa dâvas?:

Nedim Ökmen’in san?k bulundu?u bir dâvad?r. 11 Kas?m 1960 tarihinde ba?lanm?? 3 oturum sürmü?tür .Dâvada 6 tan?k dinlenmi?tir. Savc? taraf?ndan okunan kararnamede eski Tar?m Bakan? Nedim Ökmen’in Pendik’te kar?s?na ait bir arsay?, nüfuzunu kullanarak ?? Bankas?na yüksek fiyatla satt??? ileri sürülmü?tür.

San?k ve akuvat?, sat???n normal yap?lm?? oldu?unu ileri sürmü?ler ve beraatlar?n? istemi?lerdir.

Aç?klanan kararda, Nedim Ökmen’in bu dâvadan 5 y?l a??r hapis cezas? ald??? anla??lm??t?r.

8 - Gemi davas?:

Menderes, Zorlu, Ataman, Polatkan, Erkmen, Berk ve Ali ?par’?n san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 15 Kas?m 1960 da ba?lam??, 13 oturum sürmü? ve 19 Ocak 1961 de bitmi?tir. 10 tan?k dinlenmi?tir. Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, Zorlu’nun Menderes arac?l??? ile Koordinasyon heyetine bask? yapt???, gemi ithal rejimini de?i?tirdi?i, Ali ?par’a büyük menfaat sa?lad???, döviz kaçakç?l???na sebep oldu?u ileri sürülmü?tür.

Aç?klanan kararda, san?klar?n hepsi cezaland?r?lm??lard?r.

9 - De?irmen dâvas?:

S?tk? Y?rcal?’n?n san?k olarak bulundu?u bir dâvad?r. 18 Kas?m 1960 ta ba?lam??t?r. Savc?n?n okudu?u kararnamede, Y?rcal?’n?n Ticaret Bakan? bulundu?u s?rada nüfuzunu kötüye kullanarak, bir un de?irmenini, bir makarna fabrikas? sahibi olan ?emsi Demirkan’a tahsis etti?i ileri sürülmü?tür. Ancak, zaman a??m? oldu?undan, Yüksek Adalet Divan?, bu dâvan?n dü?mesine karar vermi?tir.

10 - Barbara Dâvas?:

Koraltan ile Polatkan’?n san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 21 Kas?m

1960 günü ba?lam??, 26 Aral?k 1960 günü bitmi?tir. Kararnamede, Koraltan’?n, hasta olan e?ine ilâç getirmek için a’l-d??? dövizle, “Barbara” adl? bir Alman k?z?n? getirtti?i, böylece Türk Paras?n? Koruma Kanununa ayk?r? hareket etti?i, Polatkan’?n da bu suça kat?lm??, oldu?u ileri sürülmü?tür. Aç?klanan karârda, Koraltan’?n 5 ay 25 gün, Polatkan’a 6 ay hapse mahkûm olduklar? anla??lm??t?r.

11 - Örtülü ödenek dâvas?:

Adnan Menderes ile Ba?bakanl?k müste?ar? Ahmet Salih Korur’un san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 25 Kas?m 1960 ta ba?lam??, 13 oturum sürmü?, 9 ?ubat 1961 de bitmi?tir. 47 tan?k dinlenmi?tir.Bu dâva s?ras?nda gizli oturum da yap?lm??t?r.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede Menderes’in on y?l boyunca, üç milyon tutar?ndaki örtülü ödene?i, ?ahsi i?lerinde D.P. hizmetlerinde kulland???, bu arada süveter, pardesü, ayakkab? tamirat? gibi baz? masraflar? bile yapt?rd???, vergilerini örtülü ödenekten verdi?i, c?mb?z, viski gibi ?eyler sat?n ald?rd???, diledi?i kimselere, i?ine gelen amaçlar için bol bol paralar verdi?i ileri sürülmü?. Ahmet Salih Korur’un da, ayn? paradan 250 bin lira zimmetine geçirdi?i ileri sürülmü?tür.

Menderes, yapt??? savunmada, bu iddialardan baz?lar?n? kabul etmek istememi?, yap?lan masraflar?n ço?undan habersiz oldu?unu ileri sürmü?, kabahati Ahmet Salih Korur’a atm??t?r. Ahmet Salih Korur da, her ?eyi Menderes’in bilgisi alt?nda yapt???n? söylemi?tir.

Bu dâva, Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirmi?tir. Aç?klanan kararda, bu dâva sebebi ile Menderes’in 15 y?l a??r hapse ve 4 milyon 878, Korur’un da 2 y?l 11 ay a??r hapse mahkûm olduklar? anla??lm??t?r.

12 - Radyo dâvas?:

Ba?ta Menderes olmak üzere 6 eski bakan ve eski Bas?n Yay?n ve Turizm Genel Müdürü Altemur K?l?ç’?n san?k olduklar? bir dâvad?r. 29 Kas?m 1960 günü ba?layan dâva, 6 oturum sürmü?, 22 Aral?k 1960 ta bitmi?tir. Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, san?klar?n, demokrasiyi y?kmak ve bir zümre egemenli?i kurmak için radyoyu bir parti organ? haline getirdikleri, bu amaç için de 1957 seçim sonuçlar?n?, saat 17 den önce ilân ederek bask? yapt?klar?n? ileri sürmü?tür.

San?klar yapt?klar? savunmalarda, bu iddialar? kabul etmek istememi?ler, radyo ile olan ilgi durumlar?n?, çe?itli yönlerden aç?klam??lard?r. Dâva, Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirilmi?tir. Menderes ve eski bakanlar?n bu dâvadaki sorumluluklar? da, ?Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as?? olarak kabul edilmi?tir.

13 - Topkap? olaylar? dâvas?:

Ba?ta Celâl Bayar ,Menderes, Aygün, Yetkin er olmak üzere san?klar? fazla olan bir dâvad?r. 2 Aral?k 1960 tarihinde ba?lam??, 22 oturum sürmü?, 17 Nisan 1961 de sora bulmu?tur. Bu dâvan?n konusu, 5 May?s 1959 da, ?zmir?den ?stanbul’a gelen muhalefet lideri ?nönü’yü Topkap?’da öldürmeye çal???ld??? idi.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede ,olay günü, bütün ayr?nt?lar? ile anlat?lm??t?r. Savc? taraf?ndan, olay günü, Ye?ilköy ve Topkap?’da suikast için büyük ölçüde haz?rl?klar yap?ld???, çe?itli yerlerden bu i? için adamlar getirtildi?i, ellerinde ?i?eler, sopalar ,?i?ler bulunan bu adamlar?n, Topkap?’ya geldi?i s?rada ?nönü’nün arabas?n? çevirdikleri, bu büyük karga?al?k s?ras?nda, ancak ordu birliklerinin olay? önlemeleri ile, istenilen korkunç suikast?n meydana getirilemedi?i aç?klanm??t?r.

Bu dâva ile ilgili olarak 166 tan?k dinlenmi?tir. Tan?klar, olayla ilgili olaylar?n, kararnamede aç?kland??? gibi, o günle ilgili ayr?nt?lar içinde anlatm??lard?r.

San?klar, Topkap?’da meydana gelen olaylar? kabul etmi?ler, ancak bu olaylar?n, bir suikast te?ebbüsünün tertipleri olmad???n?, bir parti gösterisi ?eklinde tefsir edilmesini, özet olarak iddia etmi?ler, baz? san?klar da, olayla ilgileri olmad???n? ileri sürmü?lerdir.

Okunan kararda, 16 san???n serbest b?rak?ld??? bildirilmi?, bu dâvan?n, Bayar ve Menderes için, Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as? olarak kabul edildi?i belirtilmi?, dâvan?n, Anayasay? ihlâl dâvas? ile belirle?tirildi?i aç?klanm??t?r. Celâl Bayar, Menderes, Aygün ve Yetkiner d???ndaki san?klar yedi?er y?ldan ba?lamak üzere de?i?ik hapis cezalar?na çarpt?r?lm??lard?r.

14 - Çanakkale ve Geyikli dâvas?:

Menderes ve üç eski Çanakkale milletvekilinin san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 27 Aral?k 1960 tarihinde ba?lam?? 10 Mart 1961 tarihinde bitmi?tir.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, Çanakkale’de meydana gelen baz? olaylar? incelemek üzere C.H.P. taraf?ndan gönderilen bir parti heyetinin, Menderes’in emriyle Çanakkale’ye sokulmak istenmedi?i, bunun üzerine baz? çirkin olaylar?n meydana geldi?i belirtilmi?, Anayasan?n ihlâl edilmi? oldu?u ileri sürülmü?tür.

Menderes, yapt??? savunmada, olaylar?n kar??l?kl? tahriklerden ileri geldi?ini söylemi?, öbür san?klar da olaylarla bir ilgileri olmad?klar?n? belirtmi?lerdir. Okunan kararda, bu dâvan?n da, Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as? olarak kabul edildi?i belirtilmi?tir.

15 - Kayseri olaylar? dâvas?:

Bayar, Menderes, eski Kayseri milletvekilleri, eski Kayseri valisi olmak üzere 13 san??? olan bir dâvad?r. 9 Ocak 1961 de ba?lam?? 11 oturum sürmü?, 20 Nisan 1961 de sona ermi?tir. Dâvada 49 tan?k dinlenmi?tir. Dâvan?n konusu, san?klar?n ?smet ?nönö’nün Kayseri’ye yapmak istedi?i bir geziye engel olmak istedikleri, bu sebeple ?nönü’nün binmi? oldu?u treni durdurttuklar? ,daha sonra bu i?le ilgili olarak askerî birlikleri kulland?klar?, kânun d??? emirlerle gezi hürriyetini kay?t alt?na ald?klar? idi.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, bütün olay, en küçük ayr?nt?lar?na kadar aç?klanm??, bu dâvan?n da, Anayasay? ihlâl etmenin bir örne?i oldu?u belirtilmi? ve san?klar?n ço?u, olayla ilgi derecelerini, çe?itli ?ekilde yorumlam??lar. Menderes’ de ?nönü’nü Kayseri’ye sokmaman?n, al?nm?? bir idarî tedbir oldu?unu belirtmi?tir.

Anayasa dâvas? ile birle?tirilen bu dâva da, okunan karara göre, Anayasay? ihlâl suçunun maddî bir vak?as?n? te?kil etmi?tir.

16 - Demokrat ?zmir Gazetesinin tahribi dâvas?:

Menderes, D. P. ?zmir ?l Ba?kan?, ?zmir Valisi, Emniyet Genel Müdürü ile birlikte 36 san??? olan bir dâvad?r. 9 Ocak 19&1 günü ba?lam??, 12 oturum sürmü?, 11 Mart 1691 günü son bulmu?tur. Dâva S?ras?nda 75 tan?k dinlenmi?tir.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede ,Demokrat ?zmir gazetesinin, D.P. iktidar? aleyhindeki tutumuma engel olmak amaca ile, D.P. ileri gelenlerinin emri ve ?zmir D.P. te?kilât?n?n te?ebbüsü ile Demokrat ?zmir gazetesinin bas?ld???, tahrip edildi?i ,sonuç olarak da bas?n hürriyetinin, dolay?s? ile Anayasan?n ihlâl edildi?i ileri sürülmü?tür.

San?klar, olayla ilgi derecelerini çe?itli ?ekilde yorumlam??lar , Andan Menderes’de, bir gazetenin tahrip edilmesi ile bas?n?n susturulmu? olamayaca??n? ileri sürmü?tür.

Aç?klanan kararda, bu dâvan?n da, Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirildi?i belirtilmi? ,D.P. ileri gelenleri, Menderes, ?zmir Valisi için, bu dâvan?n, Anayasay? ihlâl suçunun maddî vakas?n?n meydana getirilmi? oldu?u belirtilmi?tir.

17 - Ankara ve ?stanbul Olaylar? (28 - 27 29 Nisan 1960) Dâvas?:

Anayasay? ihlâl dâvas?ndan sonra, Yass?ada’da görülen en çok san?kl? ve en önemli bir dâvad?r. 2 ?ubat 1961 tarihinde ba?lam?? 27 Temmuz 1961 günü son bulmu?tur. 117 ki?inin san?k olarak bulundu?u bir dâvad?r. Dâvan?n konusu, 27 May?s 1960 Hareketinden bir ay önce, ?stanbul ve Ankara Üniversitelerin de ba?layan olaylarla ilgili olarak D.P. iktidar? taraf?ndan yürütülmü? olan bu kanun d??? hareketlerdir. 27

May?s Hareketinden bir ay önce, B. M. Meclisinde meydana gelen olaylar, bir tahkikat komisyonunun kurulmas?, bu komisyona geni? yetkiler veren kanunun kabul edilmesi üzerine 28 Nisan 1961 sabah? ?stanbul Üniversitesi bahçesinde, bir protesto mitingi tertip edilmi?ti. Üniversite ö?rencilerinin tertip ettikleri bu miting s?ras?nda, Üniversiteye girme yetkileri olmad??? halde D.P.savunucusu olan baz? polisler (Bumin Yamano?lu, Zeki ?ahin.) Üniversite bahçesine girmi?ler bu hareket üzerine olay büyümü?, Üniversite bahçesinden ta?arak Beyaz?t Meydan?na kadar geni?lemi?ti. Bu s?rada polisler taraf?ndan ö?rencilere ate? aç?lm?? ve bir üniversiteli ö?renci olan Turan Emeksiz ?ehit dü?mü?tü. Bunun üzerine S?k?yönetim ilân edilmi?; ?stanbul’da meydana gelen bu olaylar üzerine, ertesi sabah, Ankara Üniversitesi Hukuk ve Siyasal Bilgiler Fakültelerinde de, ayn? protesto hareketleri ba?lam??t?r. Ankara’daki olaylar s?ras?nda, S?k?yönetim Komutan? taraf?ndan, ö?rencilere çok sert bir hareket tarz? güdülmü?, ö?renciler üzerine ate? açmalar? emri, askerî birliklere verilmi?tir. Bu günlerden sonra, Ankara’da Yeni?ehir?de devaml? olarak gençler taraf?ndan protesto gösterileri yap?lm??, bu gösterilere kat?lanlar tevkif edilmi?ler,çok sert kar??l?k görmü?ler ve bunlar?n ?iddetle cezaland?r?lmalar? yoluna gidilmi?tir. Fakat, bu olaylar fazla devam etmemi?, sonunda 27 May?s günü Türk Silâhl? Kuvvetlerinin idareye el koymas? ile son bulmu?tu.Savc? taraf?ndan okunan kararnamede 27 May?s Hareketi öncesi meydana gelmi? olan bütün bu olaylar, en ince ayr?nt?lar?na kadar aç?klanm???,, bütün san?klar?n, bu dâvalarla ilgili durumlar?, teker teker delilleri ile göz önüne serilmi?tir.

Dâva s?ras?nda 395 tan?k dinlenmi?, olaylarla ilgili çe?itli durumlar?, gördükleri gibi anlatm??lard?r.San?klar da, olaylar? ve olaylarla ilgili durumlar?n? çe?itli ?ekillerde aç?klama yoluna gitmi?lerdir.

Aç?klanan kararlarda, bu dâvan?n da Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirilmi? oldu?u belirtilmi?tir. Menderes, eski bakanlar, Bayar, Genel Kurmay Ba?kan?, Emniyet Genel Müdürü, ?stanbul Valisi, Belediye Reisi, Ankara Valisi Ankara Valisi için Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as? olarak kabul edilmi?, öbür san?klardan çe?itli hapis cezalar? ile cezaland?r?lanlar?n d???nda 39 san?k da beraat etmi?tir.

18 - ?stimlâk Yolsuzlu?u Davas?:

Menderes, eski bakanlardan baz?lar? ?stanbul ve ?zmir valileri, ?stanbul Belediye Ba?kan?n?n san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 17 Nisan 1981 günü son bulmu?tur. Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, Menderes’in ?stanbul’u imar etmek dü?üncesi alt?nda, rastgele pek çok ev y?kt?rd???, istimlâk bedellerini ödetmedi?i, istimlâkler s?ras?nda pek çok suiistimallerin meydana gelmi? oldu?u belirtilmi?, san?klar?n cezaland?r?lmalar? istenmi?tir.

San?klar, bu konuda çe?itli savunmalar yapm??lar, iddialar? kabul etmek istememi?lerdir.

Aç?klanan kararda, bu dâvan?n da Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirilmesine karar verildi?i bu dâvan?n da, Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as? olarak kabul edildi?i belirtilmi?tir.

19 - Vatan Cephesi Yolsuzlu?u Dâvas?

Menderes, Koraltan D.P. Genel ?dare Kurulu üyelerinin san?k olarak bulunduklar? bir dâvad?r. 27 Nisan 1961 günü ba?lam?? 21 Haziran 1961 günü son bulmu?tur.

Savc? taraf?ndan okunan kararnamede, san?klar?n, Türkiye’de Demokrasiye son vermek amac? ile ?Vatan Cephesi? ad? alt?nda çok geni? imkân ve ?artlarla haz?rlad?klar? bir te?kilât? kurma yoluna gittikleri, bu sebeple de Anayasay? ihlâl ettikleri ileri sürülmü?tür.

Menderes ve öbür san?klar, iktidar partisinin üyelerini bir te?kilât alt?nda birle?tirme amac? içinde, Vatan Cephesini kurduklar?n? söylemi?lerdir. Demokrasi taraftar? olduklar?n? belirtmi?lerdi.

Aç?klanan kararda bu dâvan?n da Anayasay? ihlâl dâvas? ile birle?tirildi?i belirtilmi?tir. Bu dâva da, san?klar için, Anayasay? ihlâl suçunun maddî vak?as?n? meydana getirmi?tir.

Kararlar:

15 Eylül 1961 tarihindeki son oturumda, Yüksek Adalet Divan? taraf?nda ,Yass?ada dâvalar? ile ilgili kararlar aç?klanm??t?r.

Aç?klanm?? olan bu kararlara göre, suçlu olduklar? dâvalar ve suç durumlar? ayr? ayr? gösterildikten sonra san?klar ?u cezalara çarpt?r?lm??lard?r

Ölüm Cezalar?: Celâl Bayar, Kefil Koraltan, Adnan Menderes, Emin Kalafat, Fatih Rü?tü Zorlu, Hasan Polatkar Agâh Erozan, Hamdi Sancar, Bahad?r Dülger ,Baha Ak?it, ?brahim Kirazo?lu, Nusret Kiri?çio?lu, Zeki Erataman, Osman Kavrako?lu, Rü?tü Erdelhun, (Bunlardan yaln?z Adnan Menderes, Fatih Rü?tü Zorlu, Hasan Polatkan’?n idam cezalar? Millî Birlik Komite si taraf?ndan onaylanm?? öbür ölüm cezalar? da, Millî Birlik Komitesi taraf?ndan, ?müebbet hapis? olarak de?i?tirilmi?tir).

Müebbet Hapis: Yüksek Adalet Divan? taraf?ndan 31 ki?i müebbet hapis mahkûm edilmi?tir.Bunlar aras?nda ba?l?ca ,Bakanlar Kurulu üyeleri, Takikat Komisyon üyeleri, bu komisyon kurulmas?n? teklif edenler, a??r? partizanl??? ile ün salm?? D.P. ileri gelenleri bulunmaktad?r.

Çe?itli Cezalar: 1 san?k ondokuz ; (Bumin Yamao?l?), 4 san?k onbe? y?l, 1 san?k ondört y?l (Zeki ?ahin), san?k onar y?l, 2 san?k sekizer y?l, 1 san?k 7 y?l 10 ay, 31 san?k yedi y?l alt? ay, 8 san?k yedi y?l, 15 san?k alt? ay, 16 san?k dörder y?l iki?er ay, 8 san?k üçer y?l dokuzar ay, 2 san?k üçer onbir ay, (Ahmet Salih Korur) 8 san?k iki?er y?l dörder ay, 7 san?k iki?er ; 9 san?k da alt??ar ay ile birer buçukla mahkûm olmu?lard?r.

YARGITAY « Hukuk

Adliye mahkemelerince verilen karar ve hükümlerin son inceleme mercii. Kanunla gösterilen belli dâvalara da, ilk ve son derece mahkemesi olarak bakar.

Yarg?tay üyeleri, Yüksek Hâkimler Kurulunca ve Yarg?tay Birinci Ba?kan?yla îkinci ba?kan? ve Cumhuriyet Ba?savc?s? Yarg?tay büyük kurulunca, üye tam say?lar?n?n salt ço?unlu?u ile ve gizli oyla seçilir.

YARGIÇ « Hukuk

Kanunlar?n hükümlerini yerine getirmek üzere dâvalara bakan, davac?lar? ve dâvâl?lar?, tan?klar? dinleyen, çe?itli delilleri inceleyerek hüküm veren ve bu hükmü verme yetkisine sahip olan memur.

MORATORYUM « Hukuk

Buhranl? devirlerde bir ülke ya da bölgede bütün borçlar?n ya da bir k?s?m borçlar?n ödenme mecburiyetinin kanunla bir süre geri b?rak?lmas?. Kanunu koyanlar?n gördükleri lüzuma göre, ?ekli ve ?artlar? türlü türlü olabilir.

Moratoryumun süresi, ne gibi borçlar için uygulanaca??, ba?kaca ?artlar?, özel kanunla düzenlenir. Moratoryum, ayl?klara, i?çi ücretlerine, geçimle ilgili yiyecekler için uygulanmaz.Birinci Dünya Sava??’nda, Osmanl? ?mparatorlu?u’nda, bölgesel bir moratoryum ilân edilmi?ti.

MAHKEMELER « Hukuk

Mahkemeler, Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan haz?rlanm?? olan kanunlara göre, millet ad?na, ba??ms?z olarak adaleti yerine getirirler.

Mahkemeler ikiye ayr?l?r: 1 - Hukuk Mahkemeleri, 2 - Ceza Mahkemeleri.

Hukuk Mahkemeleri: Alacak, bo?anma, miras, ev bo?altma, evlat edinme gibi dâvalara bakar. Hukuk mahkemeleri ?u bölümlere ayr?l?r: 1 - Sulh Hukuk Mahkemeleri (Bin liraya kadar alacak, nafaka, ev bo?altma dâvalar?na bakar). 2 - Asliyle Hukuk Mahkemeleri (Bin liradan fazla alacak, bo?anma dâvalar?na bakar). 3 - Ticaret Mahkemeleri (Ticaret i?lerinden ç?kan dâvalara bakar). 4 - î? Mahkemeleri (??çi ve i?verenlerle ilgili dâvalara bakar). 5 - ?cra Mahkemeleri (?cra takip i?leri ile ilgili dâvalara bakar).

Ceza Mahkemeleri: ??lenen suçlar, bir ceza vermeyi gerektiriyorsa, bu dâvalara Ceza Mahkemeleri bakar. Ceza Mahkemeleri, ?u bölümlere ayr?l?r: 1 - Sulh Ceza Mahkemeleri (Küçük suçlara bakar). 2 - Asliye Ceza Mahkemeleri (Sahte i?lemler, hakaret gibi dâvalara bakar). 3 - Toplu Asliye Ceza Mahkemeleri: (Asliye ceza ile a??r ceza mahkemelerinin bakt??? suçlar d???nda kalan dâvalara bakar). 4 - A??r Ceza Mahkemeleri (Cana, namusa, mala, devletin güvenli?ine kar?? suç i?leyenlerin yarg?land??? mahkemelerdir).

Askerî Mahkemeler: Subay, asker ya da askerlikle ilgili kimseler taraf?ndan i?lenen askerlik suçlar?na bakar.

Asliye ceza Mahkemelerinde, Toplu Asliye Ceza Mahkemelerinde, A??r Ceza Mahkemelerinde, yarg?çlardan ba?ka. Cumhuriyet Savc?s? da bulunur. Cumhuriyet Savc?s?, suç i?leyenleri, Türk milleti ad?na davac? olarak takip eder.

Bu mahkemelerde, kendisine bir suçu î?ledi?i söylenen kimse san?k ad?n? al?r. Suçu, mahkeme karar? ile kesinle?irse, suçlu ad?n? al?r.

Yarg?çlar, verdikleri hükümlerde,kanunlara göre hareket ederler ve hiçbir etki alt?nda kalmazlar. Kararlar?nda serbesttirler.

Her dâvâl?, her davac?, her san?k, istedi?i zaman, mahkemelerde dâvas?n? daha iyi takip edebilmek için avukat tutabilir. Avukatlar, Hukuk Fakültelerini bitiren ve mahkemelerde ba?kalar?n?n haklar?m savunabilme yetkisini alm?? olan kimselerdir. Yüksek mahkemeler:

Bu mahkemelerden ba?ka, Yüksek Mahkemeler de vard?r. Yüksek Mahkemeler ?unlard?r: Yarg?tay, Askeri Yarg?tay, Anayasa Mahkemesi.

Yarg?tay: Bütün mahkemelerin üstünde olan yüksek bir mahkemedir. En tecrübeli yarg?çlardan meydana gelmi?tir, Ankara’dad?r. Yukarda görülen mahkemelerin herhangi birinde dâvas? görülmü? olan her vatanda?, yarg?ç taraf?ndan verilen hükmü, kendine göre, kanunlara uygun görmez ve be?enmezse, bu hükmün bir daha incelenebilmesi için Yarg?taya ba?vurur, yarg?tayda bu hüküm incelenir. Yarg?c?n verdi?i karar do?ru bulunursa, onaylan?r, böylece hüküm yerine getirilir. Yarg?c?n verdi?i karar, Yarg?tayca uygun görülmezse, ?bozulur? ve dâvaya yeniden bak?l?r. Mahkeme, dâvaya, bu bozulma karar?n? göz önünde tutarak, yeniden bakar. Ya yeni bir hüküm verir ya da ilk verdi?i kararda ?srar eder. O zaman, dâva yeniden Yarg?tay’a gider ve orada, Yarg?taydaki bütün yarg?çlar?n kat?lmas? ile incelenir. Bunlar?n verece?i karar, art?k kesin olur.

A??r Ceza Mahkemeleri taraf?ndan verilmi? olan ölüm cezalar?, Yarg?tayda da onayland?ktan sonra, ölüm cezas?n?n yerine getirilmesi için, Büyük Millet Meclisinden karar al?n?r. Ölüm cezas?. Meclis taraf?ndan onaylan?rsa, suçlu, as?lmak suretiyle cezaland?r?lm?? olur.

Askerî Yarg?tay: Askerî mahkemelerin vermi? oldu?u kararlar?n. Yarg?tay gibi, incelenmesinin ve onaylanmas?n?n yap?ld??? yüksek bir mahkemedir.

Anayasa Mahkemesi: Yeni Anayasam?za göre kurulmu? yüksek bir yarg? organ?d?r. Anayasa Mahkemesi, Bakanlar?n i?ledikleri suçlara ve Türkiye Büyük Millet Meclisi taraf?ndan ç?kar?lan kanunlar?n Anayasaya ayk?r? olup olmad???na bakar.

Uyu?mazl?k Mahkemesi: Adliye, idare mahkemeleri ve askerî mahkemeler aras?ndaki görev ve hüküm uyu?mazl?klar?n? kesin olarak çözmekle görevli bir mahkemedir.

MECELLE « Hukuk

Osmanl? ?mparatorlu?unda Gülhane Hatt? ile aç?lan devrin en önemli kanunu. As?l ad? ?Mecelle-i Ahkâm-i Adliye? dir. Ahmet Cevdet Pa?an?n ba?kanl???nda bir heyet taraf?ndan yedi y?ll?k bir çal??ma sonucu haz?rlanan Mecelle’nin bugünkü anlam? ?Medenî Kanun? dur. Mecelle, ?car, kefalet, büyu?, havale, rehin, emanet, hibe, gasp ve itlaf, hacir ikrah-?uf’a, enva-? ?üvket, vekâlet sulh ve ibra, ikrar, dâva, beyyinat ve kahlif-kaza kitaplar?m te?kül eden 1851 maddede toplanm??t?. Esaslar?n?n ço?u îslâm dinine ve Hanefi mezhebine uygundur.

1926 y?l?nda Medenî Kanunun kabul edilmesiyle yürürlükten kald?r?lm??t?r.

NUREMBEBG MAHKEMESi « Hukuk

?kinci Dünya Sava??’na sebep olduklar? iddias? ile Almanya’n?n Nasyonal Sosyalist Partisi ileri gelenlerini, bu sava?tan sonra yarg?layan milletleraras? askerî mahkeme. Amerika Birle?ik Devletleri, ?ngiltere, Fransa, Sovyetler Birli?inin temsil edilmesiyle kurulmu? olan bu askerî mahkeme, ?kinci Dünya Sava??’na sebep olmu?, ?Büyük Nazi Sava? Suçlular?? n? yarg?lam??t?r. 24 suçluyu yarg?layan bu mahkeme, 20 Kas?m 1945 tarihinde, Almanya’da Nuremberg ?ehrinde ba?lam??, suçlular?n son savunmalar?n? yapt?klar? 31 A?ustos 1946 tarihine kadar 403 oturum yapm??, 30 Eylül - 1 Ekim 1946 tarihinde de karar bildirilmi?tir. Bu karara göre 11 ki?i idama mahkûm edilmi?, öbür suçlular da çe?itli cezalara çarpt?r?lm?? ya da beraat etmi?lerdir. Goering, Ribbentrop, Keitel, Rosenberg, Kaltenbrunner, Hans Frank, Wilheml Frick, Julius Streicher Alferd Jodl, Fritz Sauckel, Syss ?nquart idam edilen suçlulard?r.

KADI « Hukuk

Osmanl? ?mparatorlu?u’nda, kazaî ve adlî yetkisi olan kimse. Bugünkü yarg?ç ve savc?lar?n vazife ve yetkilerine sahip olan kad?, dinî ve göreneksel kanunlara göre hüküm verirdi.Kad? olmak için bütün medrese ö?renimini tamamlamak ve icazet (diploma) almak gerekli idi.Kad?lar yava? yava? ve zamanla terfi ederek nahiye, ilçe ve sand?k kad?l?klar?na kadar ç?kabilirlerdi. Daha fazla yükselmek için tekrar medreseye dönerek bir süre müderrislik etmek gerekti. Kad?l???n bundan sonraki yükselme basamaklar? Galata, ?stanbul Kad?l??? Anadolu ve Rumeli kazaskerli?i idi. Rumeli kazaskerleri terfi ederlerse ?eyhülislâm olurlard?.

JÜR? « Hukuk

Herhangi bir i?te hüküm vermek üzere toplanan kurul. Baz? ülkelerde önemli ceza dâvalar?nda haz?r bulunan ve suçlar?n yaln?z maddî yönlerini inceleyen halk yarg?çlar?ndan meydana gelmi? heyete de ?jüri? denir. Bunlar, yaln?z bir dâva için mahkeme ba?kan? taraf?ndan kur’a ile seçilir. Jürinin ödevi, san???n suçlu olup olmad???na, yap?lan ithamlar? ve savunmalar? göz önünde tutarak ?evet? ya da ?hay?r? ?eklinde cevap vermekten ibarettir. San???n suçlu olmad??? jüri taraf?ndan kabul edilirse, san?k derhal beraat ettirilir.